Sutra 16

कर्माभिग्रहस्तु मुषितवेश्मनः प्रवेशनिष्कसनमद्वारेण द्वारस्य संधिना बीजेन वा वेधमुत्तमागारस्य जालवातायननीप्रवेधमारोहणावतरणे च कुड्यस्य वेधमुपखननं वा गूढद्रव्यनिक्षेपणग्रहणोपायमुपदेशोपलभ्यमभ्यन्तरच्छेदोत्करपरिमर्दोपकरणमभ्यन्तरकृतं विद्यात् ॥ कZ_०४.६.१६ ॥

karmābhigrahas tu muṣitaveśmanaḥ praveśaniṣkasanam advāreṇa, dvārasya saṃdhinā, bījena vā vedham; uttamāgārasya jālavātāyananīpravedham; ārohaṇāvataraṇe ca kuḍyasya vedham upakhananaṃ vā; gūḍhadravyanikṣepaṇagrahaṇopāyam upadeśopalabhyam; abhyantaracchedotkaraparimardopakaraṇam abhyantarakṛtaṃ vidyāt ।

As for “identification by acts” (karmābhigraha): in a burgled house, entry and exit not through the door; boring through the door-joints or by means of a key/implement; piercing the lattice/window/vent of a superior house; ascending/descending with wall-boring or tunneling; methods for hiding and retrieving valuables learned by instruction—these, along with cuttings, heaps, smudges, and tools found inside, indicate an inside job.

कर्माभिग्रहःthe act of seizing/committing the deed (i.e., the internal burglary operation)
कर्माभिग्रहः:
TypeNoun
Rootकर्मन् + अभि√ग्रह्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
तुbut, indeed
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपात
मुषित-वेश्मनःof a house that has been robbed
मुषित-वेश्मनः:
TypeNoun
Root√मुष् + वेश्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन
प्रवेशनिष्कसनम्entry and exit
प्रवेशनिष्कसनम्:
TypeNoun
Rootप्र√विश् + नि√कस्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (सन्दर्भे लक्षण-समुच्चयः)
अद्वारेणthrough a non-door (i.e., not by the door)
अद्वारेण:
TypeNoun
Rootअ + द्वार
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-एकवचन
द्वारस्यof the door
द्वारस्य:
TypeNoun
Rootद्वार
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन
संधिनाby the joint/seam (of the door)
संधिना:
TypeNoun
Rootसंधि
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन
बीजेनby a ‘seed’/peg (a tool/implement)
बीजेन:
TypeNoun
Rootबीज
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपात
वेधम्a boring/perforation
वेधम्:
TypeNoun
Root√व्यध्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
उत्तमागारस्यof the main/upper (principal) house
उत्तमागारस्य:
TypeNoun
Rootउत्तम + आगार
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन
जालवातायननीप्रवेधम्boring through the lattice-window’s recess/opening
जालवातायननीप्रवेधम्:
TypeNoun
Rootजाल + वातायन + नी + प्र√व्यध्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
आरोहण-अवतरणेin climbing up and climbing down
आरोहण-अवतरणे:
TypeNoun
Rootआ√रुह् + अव√तॄ
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन (लोके/प्रसङ्गे)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-निपात
कुड्यस्यof the wall
कुड्यस्य:
TypeNoun
Rootकुड्य
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन
वेधम्boring (a hole)
वेधम्:
TypeNoun
Root√व्यध्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
उपखननम्undermining/digging under
उपखननम्:
TypeNoun
Rootउप√खन्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपात
गूढद्रव्यनिक्षेपणग्रहणोपायम्the method for depositing and taking hidden valuables
गूढद्रव्यनिक्षेपणग्रहणोपायम्:
TypeNoun
Rootगूढ + द्रव्य + नि√क्षिप् + √ग्रह् + उपाय
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
उपदेश-उपलभ्यम्ascertainable by instruction or by discovery (evidence)
उपदेश-उपलभ्यम्:
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootउप√दिश् + उप√लभ्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; (कर्माभिग्रहं) विशेषयति
अभ्यन्तरच्छेदोत्करपरिमर्दोपकरणम्tools for internal cutting, digging/raising earth, and rubbing/smoothing
अभ्यन्तरच्छेदोत्करपरिमर्दोपकरणम्:
TypeNoun
Rootअभ्यन्तर + छेद + उत्कर + परि√मृद् + उपकरण
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
अभ्यन्तरकृतम्done from within / internally committed
अभ्यन्तरकृतम्:
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootअभ्यन्तर + √कृ
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; (कर्माभिग्रहं) विशेषयति
विद्यात्one should know/recognize
विद्यात्:
TypeVerb
Root√विद्
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
H
household
B
burglar(s)
I
insider collaborator

FAQs

A proto-forensic checklist: infer culpability from entry/exit methods, tool marks, and internal traces to distinguish insider vs outsider theft.

It flags organized/experienced thieves and insider collusion—knowledge of hiding places and retrieval techniques implies prior access or coaching.