Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 19

दीर्घपथभारक्लान्तानां च खादनार्थं स्नेहप्रस्थोऽनुवासनं कुडुबो नस्यकर्मणः यवसस्यार्धभारस्तृणस्य द्विगुणः षडरत्निपरिक्षेपः पुञ्जीलग्रहो वा ॥ कZ_०२.३०.१९ ॥

dīrghapatha-bhāra-klāntānāṃ ca khādanārthaṃ sneha-prasthaḥ anuvāsanaṃ kuḍubo nasyakarmaṇaḥ yavasasya ardha-bhāraḥ tṛṇasya dviguṇaḥ ṣaḍ-aratni-parikṣepaḥ puñjīla-graho vā

For those exhausted by long travel and heavy loads: for feeding, one prastha of fat/oil; for oil-enema treatment (anuvāsana), one kuḍuba; for nasal treatment, one kuḍuba. Fodder: half a bhāra of yavas (green fodder), and twice that amount of grass. (Storage/collection is to be arranged) either within a six-aratni enclosure or by the puñjīla method (bundled/stacked collection).

दीर्घपथभारक्लान्तानाम्of those exhausted by the load of a long journey
दीर्घपथभारक्लान्तानाम्:
TypeNoun/Adjective (bahuvrīhi/tatpuruṣa compound used adjectivally)
Rootक्लम् (क्लान्त)
Formषष्ठी बहुवचन; विशेष्य-सम्बन्धः (…-क्लान्तानाम् = of those fatigued by the burden of long travel)
and
:
TypeParticle/Conjunction
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
खादनार्थम्for feeding (for the purpose of eating/feeding)
खादनार्थम्:
TypeNoun (compound)
Rootअर्थ
Formद्वितीया एकवचन; प्रयोजनार्थक (for the purpose of feeding)
स्नेहप्रस्थःone prastha of oil/fat (medicated unction)
स्नेहप्रस्थः:
TypeNoun (compound)
Rootस्नेह; प्रस्थ
Formप्रथमा एकवचन; परिमाणवाचकः (a prastha-measure of oil/fat)
अनुवासनम्(as) anuvāsana (unctuous enema)
अनुवासनम्:
TypeNoun
Rootवस् (वासन)
Formप्रथमा/द्वितीया एकवचन; चिकित्साकर्म (enema/unctuous enema)
कुडुबःa kuḍuba-measure
कुडुबः:
TypeNoun
Rootकुडुब
Formप्रथमा एकवचन; मानविशेषः (a measure)
नस्यकर्मणःfor the nasal-therapy procedure (nasya)
नस्यकर्मणः:
TypeNoun (compound)
Rootकर्मन्
Formषष्ठी एकवचन; सम्बन्धः (of the nasal-therapy procedure)
यवसस्यof fodder (yavasa)
यवसस्य:
TypeNoun
Rootयवस
Formषष्ठी एकवचन
अर्धभारःa half-bhāra (half load/weight-unit)
अर्धभारः:
TypeNoun (compound)
Rootभार
Formप्रथमा एकवचन; परिमाणवाचकः
तृणस्यof straw/grass
तृणस्य:
TypeNoun
Rootतृण
Formषष्ठी एकवचन
द्विगुणःdouble
द्विगुणः:
TypeAdjective
Rootगुण
Formप्रथमा एकवचन; तुलनापरिमाण (double)
षडरत्निपरिक्षेपःan enclosure/perimeter of six cubits
षडरत्निपरिक्षेपः:
TypeNoun (compound)
Rootपरि√क्षिप् (परिक्षेप)
Formप्रथमा एकवचन; परिमाणवाचकः (enclosure/extent measured by cubits)
पुञ्जीलग्राहःor a ‘puñjīla-grāha’ (a specified implement/method)
पुञ्जीलग्राहः:
TypeNoun (compound)
Root√ग्रह् (ग्रह)
Formप्रथमा एकवचन; विकल्पार्थे (as an alternative)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
H
horse (implied)
S
sneha (fat/oil)
K
kuḍuba
Y
yavas (green fodder)
T
tṛṇa (grass)
B
bhāra
A
aratni

FAQs

Because animal readiness is a state asset: codified treatments reduce attrition on campaigns and standardize what stable staff may requisition.