Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 18

उत्तमाश्वस्य द्विद्रोणं शालिव्रीहियवप्रियङ्गूणामर्धशुष्कमर्धसिद्धं वा मुद्गमाषाणां वा पुलाकः स्नेहप्रस्थश्च पञ्चपलं लवणस्य मांसं पञ्चाशत्पलिकं रसस्याढकं द्विगुणं वा दध्नः पिण्डक्लेदनार्थं क्षारपञ्चपलिकः सुरायाः प्रस्थः पयसो वा द्विगुणः प्रतिपानम् ॥ कZ_०२.३०.१८ ॥

uttamāśvasya dvidroṇaṃ śālivrīhi-yava-priyaṅgūṇām ardhaśuṣkam ardhasiddhaṃ vā mudga-māṣāṇāṃ vā pulākaḥ sneha-prasthaś ca pañca-palaṃ lavaṇasya māṃsaṃ pañcāśat-palikaṃ rasasya āḍhakaṃ dviguṇaṃ vā dadhnaḥ piṇḍa-kledanārthaṃ kṣāra-pañcapalikaḥ surāyāḥ prasthaḥ payaso vā dviguṇaḥ pratipānam

For a first-rate horse: two droṇas of rice (śāli), rice (vrīhi), barley, or priyaṅgu—half-dry or half-cooked; or alternatively a gruel/porridge of mudga and māṣa. Also: one prastha of fat/oil; five palas of salt; fifty palas of meat; one āḍhaka of broth/juice; or double that amount of curd. For moistening the feed-balls: five palas of alkali. As a drink: one prastha of beer, or twice as much milk.

उत्तमाश्वस्यof a superior horse
उत्तमाश्वस्य:
TypeNoun
Rootउत्तमाश्व
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
द्विद्रोणम्two dronas (a measure)
द्विद्रोणम्:
TypeNoun
Rootद्विद्रोण
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (परिमाणवाचक)
शालिव्रीहियवप्रियङ्गूणाम्of rice, paddy, barley, and priyaṅgu (a grain)
शालिव्रीहियवप्रियङ्गूणाम्:
TypeNoun
Rootशालि-व्रीहि-यव-प्रियङ्गु
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहार), षष्ठी बहुवचन
अर्धशुष्कम्half-dry
अर्धशुष्कम्:
TypeAdjective
Rootअर्धशुष्क
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (परिमाण/आहार-भागविशेषण)
अर्धसिद्धम्half-cooked
अर्धसिद्धम्:
TypeAdjective
Rootअर्धसिद्ध
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
मुद्गमाषाणाम्of mung and black gram
मुद्गमाषाणाम्:
TypeNoun
Rootमुद्ग-माष
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
पुलाकःpulāka (coarse boiled rice/gruel)
पुलाकः:
TypeNoun
Rootपुलाक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
स्नेहप्रस्थःa prastha of fat/oil (ghee etc.)
स्नेहप्रस्थः:
TypeNoun
Rootस्नेह-प्रस्थ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (परिमाणवाचक)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
पञ्चपलम्five palas (a weight)
पञ्चपलम्:
TypeNoun
Rootपञ्चपल
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (परिमाणवाचक)
लवणस्यof salt
लवणस्य:
TypeNoun
Rootलवण
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
मांसम्meat
मांसम्:
TypeNoun
Rootमांस
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
पञ्चाशत्पलिकम्weighing fifty palas
पञ्चाशत्पलिकम्:
TypeAdjective
Rootपञ्चाशत्पलिक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (परिमाणविशेषण)
रसस्यof broth/juice
रसस्य:
TypeNoun
Rootरस
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
आढकम्an āḍhaka (a measure)
आढकम्:
TypeNoun
Rootआढक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (परिमाणवाचक)
द्विगुणम्double (in quantity)
द्विगुणम्:
TypeAdjective
Rootद्विगुण
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
दध्नःof curd
दध्नः:
TypeNoun
Rootदधि
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
पिण्डक्लेदनार्थम्for moistening/softening the feed-balls (lumps)
पिण्डक्लेदनार्थम्:
TypeNoun
Rootपिण्ड-क्लेदन-अर्थ
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (प्रयोजनार्थक)
क्षारपञ्चपलिकःalkaline salt of five palas
क्षारपञ्चपलिकः:
TypeNoun
Rootक्षार-पञ्चपलिक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (परिमाणवाचक)
सुरायाःof surā (liquor)
सुरायाः:
TypeNoun
Rootसुरा
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
प्रस्थःa prastha (a measure)
प्रस्थः:
TypeNoun
Rootप्रस्थ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (परिमाणवाचक)
पयसोof milk
पयसो:
TypeNoun
Rootपयस
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
द्विगुणःdouble (quantity)
द्विगुणः:
TypeAdjective
Rootद्विगुण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (प्रस्थस्य विशेषणम्)
प्रतिपानम्as a follow-up drink (after-drink)
प्रतिपानम्:
TypeNoun
Rootप्रतिपान
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
U
uttama horse
D
droṇa
P
prastha
Ā
āḍhaka
P
pala
Ś
śāli
V
vrīhi
Y
yava
P
priyaṅgu
M
mudga
M
māṣa
S
salt
M
meat
C
curd
A
alkali (kṣāra)
B
beer (surā)
M
milk (payas)

FAQs

It defines authorized substitutes and preparation standards, allowing procurement flexibility while preventing unauthorized substitutions and skimming.

Quantification converts care into an accountable checklist—enabling stock ledgers, inspection, and penalties for short-issue.