Sutra 29

Devanagari script

अथ धान्यमाषद्विपलशतं द्रोणमायमानं सप्ताशीतिपलशतमर्धपलं च व्यावहारिकम् पञ्चसप्ततिपलशतं भाजनीयम् द्विषष्टिपलशतमर्धपलं चान्तःपुरभाजनीयम् ॥ कZ_०२.१९.२९ ॥

Transliteration

atha dhānyamāṣadvipalaśataṃ droṇamāyamānaṃ saptāśītipalaśatamardhapalaṃ ca vyāvahārikam pañcasaptatipalaśataṃ bhājanīyam dviṣaṣṭipalaśatamardhapalaṃ cāntaḥpurabhājanīyam

Translation

Now, for grain: the droṇa-measure is to be taken as two hundred palas (in weight-equivalent). Of this, 785½ palas is the ‘commercial/transactional’ (vyāvahārika) standard; 575 palas is the ‘ration-distribution’ (bhājanīya) standard; and 625½ palas is the ‘inner-palace ration’ (antaḥpura-bhājanīya) standard.

Word by Word

• अथ: now; then (introducing the next rule)
• Type: Particle
• Root: अथ
• Form: अव्यय; अनुक्रम/प्रस्तावना

• धान्य: grain; cereals (as a commodity)
• Type: Noun/Adjective
• Root: धान्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सामान्य-नाम; ‘grain’ as a class)

• माष: māṣa (a unit of weight)
• Type: Noun
• Root: माष
• Form: पुंलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• द्वि: two
• Type: Numeral
• Root: द्वि
• Form: संख्या-शब्द; समासे पूर्वपदत्वेन

• पल: pala (a unit of weight)
• Type: Noun
• Root: पल
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• शतम्: a hundred
• Type: Numeral
• Root: शत
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; संख्या

• द्रोण: droṇa (a measure, esp. for grain)
• Type: Noun
• Root: द्रोण
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (माप-एकक)

• आयमानम्: measuring/amounting to (in measure)
• Type: Participle
• Root: आ + यम्
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्राय); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘मीयमान/आयम्यमान’ इत्यर्थे—‘being measured/amounting to’

• सप्त: seven
• Type: Numeral
• Root: सप्त
• Form: संख्या-शब्द; समासे पूर्वपदत्वेन

• अशीतिः: eighty
• Type: Numeral
• Root: अशीति
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; संख्या (80)

• पल: pala (weight unit)
• Type: Noun
• Root: पल
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• शतम्: a hundred
• Type: Numeral
• Root: शत
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; संख्या

• अर्ध: half
• Type: Noun/Adjective
• Root: अर्ध
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासे पूर्वपदत्वेन; ‘half’

• पलम्: pala (weight unit)
• Type: Noun
• Root: पल
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• च: and
• Type: Conjunction
• Root: च
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• व्यावहारिकम्: the transactional/market (standard)
• Type: Adjective
• Root: व्यावहारिक
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण (किस्यचित् ‘मान/भाग’ इत्यस्य)

• पञ्च: five
• Type: Numeral
• Root: पञ्च
• Form: संख्या-शब्द; समासे पूर्वपदत्वेन

• सप्ततिः: seventy
• Type: Numeral
• Root: सप्तति
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; संख्या (70)

• पल: pala (weight unit)
• Type: Noun
• Root: पल
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• शतम्: a hundred
• Type: Numeral
• Root: शत
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; संख्या

• भाजनीयम्: to be apportioned; allotable (share)
• Type: Gerundive (Kṛtya)
• Root: भज्
• Form: कृत्य-प्रत्यय (अनीयर्/यत्-प्राय); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘to be allotted/divided’

• द्वि: two
• Type: Numeral
• Root: द्वि
• Form: संख्या-शब्द; समासे पूर्वपदत्वेन

• षष्टिः: sixty
• Type: Numeral
• Root: षष्टि
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; संख्या (60)

• पल: pala (weight unit)
• Type: Noun
• Root: पल
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (माप-एककत्वेन) प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• शतम्: a hundred
• Type: Numeral
• Root: शत
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; संख्या

• अर्ध: half
• Type: Noun/Adjective
• Root: अर्ध
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासे पूर्वपदत्वेन; ‘half’

• पलम्: pala (weight unit)
• Type: Noun
• Root: पल
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• च: and
• Type: Conjunction
• Root: च
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• अन्तःपुर: the inner palace; harem/royal women’s quarters
• Type: Noun
• Root: अन्तःपुर
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासे पूर्वपदत्वेन; ‘inner palace/royal harem’

• भाजनीयम्: the allotment meant for the inner palace
• Type: Gerundive (Kṛtya)
• Root: भज्
• Form: अन्तःपुर-भाजनीयम् = ‘अन्तःपुरस्य भाजनीयम्/अन्तःपुरार्थं भाजनीयम्’; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन

Entities Mentioned

• droṇa
• pala
• vyāvahārika
• bhājanīya
• antaḥpura

More Details

FAQs

Why are multiple standards (vyāvahārika/bhājanīya/antaḥpura) specified for the same commodity?

To match different administrative contexts—open-market trade, public distribution, and palace provisioning—each with its own control, accountability, and risk profile.