Sutra 43
Devanagari script
तण्डुलानां प्रस्थः चतुर्भागः सूपः सूपषोडशो लवणस्यांशः चतुर्भागः सर्पिषस्तैलस्य वैकमार्यभक्तं पुंसः ॥ कZ_०२.१५.४३ ॥
Transliteration
taṇḍulānāṃ prasthaḥ caturbhāgaḥ sūpaḥ sūpaṣoḍaśo lavaṇasyāṃśaḥ caturbhāgaḥ sarpiṣas tailasya vaikamāryabhaktaṃ puṃsaḥ
Translation
For a man’s standard meal: one prastha of rice; soup (sūpa) equal to one-fourth of that; salt at one-sixteenth of the soup; and ghee/oil at one-fourth of the soup measure.
Word by Word
तण्डुलानाम्of rice-grains
तण्डुलानाम्:
TypeNoun
Rootतण्डुल
Formषष्ठी-बहुवचनम् (Genitive Pl.); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः (धान्यवाचक)
प्रस्थःa prastha-measure
प्रस्थः:
TypeNoun
Rootप्रस्थ
Formप्रथमा-एकवचनम् (Nom. Sg.); पुंलिङ्गः; परिमाणवाचकः
चतुर्भागःone-fourth (a quarter portion)
चतुर्भागः:
TypeNoun
Rootचतुर् + भाग
Formप्रथमा-एकवचनम् (Nom. Sg.); पुंलिङ्गः; संख्यापूर्वक-तत्पुरुषः (चतुर्णां भागः)
सूपःsoup / pulse-broth
सूपः:
TypeNoun
Rootसूप
Formप्रथमा-एकवचनम् (Nom. Sg.); पुंलिङ्गः
सूपषोडशःa sixteenth (portion) of soup
सूपषोडशः:
TypeNoun
Rootसूप + षोडश
Formप्रथमा-एकवचनम् (Nom. Sg.); पुंलिङ्गः; षोडश-सम्बद्धः परिमाणनिर्देशः (सूपस्य षोडश-भागः/षोडशांशः इत्यर्थे)
लवणस्यof salt
लवणस्य:
TypeNoun
Rootलवण
Formषष्ठी-एकवचनम् (Gen. Sg.); नपुंसकलिङ्गम्
अंशःa portion / share
अंशः:
TypeNoun
Rootअंश
Formप्रथमा-एकवचनम् (Nom. Sg.); पुंलिङ्गः; ‘भाग/अंश’ अर्थे
चतुर्भागःone-fourth
चतुर्भागः:
TypeNoun
Rootचतुर् + भाग
Formप्रथमा-एकवचनम् (Nom. Sg.); पुंलिङ्गः; संख्यापूर्वक-तत्पुरुषः
सर्पिषःof ghee
सर्पिषः:
TypeNoun
Rootसर्पिस्
Formषष्ठी-एकवचनम् (Gen. Sg.); नपुंसकलिङ्गम्
तैलस्यof oil
तैलस्य:
TypeNoun
Rootतैल
Formषष्ठी-एकवचनम् (Gen. Sg.); नपुंसकलिङ्गम्
वैकमार्यभक्तम्the ‘vaikāmārya’ ration/meal-portion
वैकमार्यभक्तम्:
TypeNoun
Rootवैकमार्य + भक्त
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (Nom./Acc. Sg.); नपुंसकलिङ्गम्; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (वैकमार्यस्य भक्तम्)
पुंसःof a man (per person)
पुंसः:
TypeNoun
Rootपुम्स् (पुंस्)
Formषष्ठी-एकवचनम् (Gen. Sg.); पुंलिङ्गः
Entities Mentioned
T
taṇḍula (rice)S
sūpa (soup/pulse broth)L
lavaṇa (salt)S
sarpiṣ (ghee)T
taila (oil)FAQs
By fixing a recipe-like ration formula, it makes per-capita costing and store-issue auditing straightforward.