Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

पर्वतानामभिज्ञातोद्देशानां बिलगुहोपत्यकालयनगूढखातेष्वन्तः प्रस्यन्दिनो जम्बूचूततालफलपक्वहरिद्राभेदगुडहरितालमनःशिलाक्षौद्रहिङ्गुलुकपुण्डरीकशुकमयूरपत्त्रवर्णाः सवर्णोदकौषधिपर्यन्ताश्चिक्कणा विशदा भारिकाश्च रसाः काञ्चनिकाः ॥ कZ_०२.१२.०२ ॥

parvatānām abhijñātoddeśānāṃ bilaguhopatyakālayanagūḍhakhāteṣv antaḥ prasyandino jambūcūtatālaphalapakvaharidrābhedaguḍaharitālamanaḥśilākṣaudrahiṅgulukapuṇḍarīkaśukamayūrapattravarṇāḥ savarṇodakauṣadhiparyantāś cikkaṇā viśadā bhārikāś ca rasāḥ kāñcanikāḥ

In known mountain tracts—within caves, grottoes, valleys, shelters, and concealed pits—there occur oozing mineral essences whose colours resemble jambu, mango, and palm fruit, ripe turmeric, molasses, orpiment, realgar, honey, cinnabar, a white lotus, a parrot, or peacock-feather; with similarly coloured water and vegetation around; they are smooth, clear, and heavy—(these are) gold-bearing exudates.

पर्वतानाम्of mountains
पर्वतानाम्:
TypeNoun
Rootपर्वत
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)
अभिज्ञातknown, ascertained
अभिज्ञात:
TypeParticiple
Rootअभि-ज्ञा (क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), प्रथमा-एकवचनम् (नपुं.)—उद्देशानाम् इत्यस्य विशेषणम्
उद्देशानाम्of localities/regions
उद्देशानाम्:
TypeNoun
Rootउद्देश
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)
बिलcave, hole
बिल:
TypeNoun
Rootबिल
Formनपुं. (समासाङ्ग)
गुहाcave
गुहा:
TypeNoun
Rootगुहा
Formस्त्री. (समासाङ्ग)
उपत्यकाvalley
उपत्यका:
TypeNoun
Rootउपत्यका
Formस्त्री. (समासाङ्ग)
आलयनdwelling-place, shelter
आलयन:
TypeNoun
Rootआलयन
Formनपुं. (समासाङ्ग)
गूढhidden, concealed
गूढ:
TypeParticiple
Rootगूढ (√गुह्/गूह् क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुं. (समासाङ्ग)
खातेषुin pits/dug places
खातेषु:
TypeNoun
Rootखात
Formसप्तमी-बहुवचनम् (नपुं.)
अन्तःinside, within
अन्तः:
TypeIndeclinable
Rootअन्तः
Formअव्ययम्
प्रस्यन्दिनःexuding, oozing
प्रस्यन्दिनः:
TypeAdjective/Noun
Rootप्र-स्यन्द् (णिनि/इनि) → प्रस्यन्दिन्
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्
जम्बूrose-apple (jambu)
जम्बू:
TypeNoun
Rootजम्बू
Formस्त्री. (समासाङ्ग)
चूतmango tree/fruit
चूत:
TypeNoun
Rootचूत
Formपुं. (समासाङ्ग)
तालpalm (tāla)
ताल:
TypeNoun
Rootताल
Formपुं. (समासाङ्ग)
फलfruit
फल:
TypeNoun
Rootफल
Formनपुं. (समासाङ्ग)
पक्वripe
पक्व:
TypeParticiple
Rootपक्व (√पच् क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुं. (समासाङ्ग)
हरिद्राturmeric
हरिद्रा:
TypeNoun
Rootहरिद्रा
Formस्त्री. (समासाङ्ग)
भेदvariety, kind; (here) shade/tinge
भेद:
TypeNoun
Rootभेद
Formपुं. (समासाङ्ग)
गुडjaggery/molasses
गुड:
TypeNoun
Rootगुड
Formपुं. (समासाङ्ग)
हरितालorpiment (yellow arsenic mineral)
हरिताल:
TypeNoun
Rootहरिताल
Formपुं. (समासाङ्ग)
मनःशिलाrealgar (arsenic sulfide mineral)
मनःशिला:
TypeNoun
Rootमनःशिला
Formस्त्री. (समासाङ्ग)
क्षौद्रhoney
क्षौद्र:
TypeNoun
Rootक्षौद्र
Formनपुं. (समासाङ्ग)
हिङ्गुलुcinnabar (mercury sulfide ore)
हिङ्गुलु:
TypeNoun
Rootहिङ्गुलु
Formनपुं. (समासाङ्ग)
कपुण्डरीकa kind of lotus (kapuṇḍarīka)
कपुण्डरीक:
TypeNoun
Rootकपुण्डरीक
Formनपुं. (समासाङ्ग)
शुकparrot
शुक:
TypeNoun
Rootशुक
Formपुं. (समासाङ्ग)
मयूरpeacock
मयूर:
TypeNoun
Rootमयूर
Formपुं. (समासाङ्ग)
पत्त्रleaf, feather
पत्त्र:
TypeNoun
Rootपत्त्र
Formनपुं. (समासाङ्ग)
वर्णाःcolored; having the color of
वर्णाः:
TypeAdjective/Noun
Rootवर्ण
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्
सवर्णof the same color (matching)
सवर्ण:
TypeAdjective
Rootसवर्ण
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—(रसाः) इत्यस्य विशेषणम्
उदकwater
उदक:
TypeNoun
Rootउदक
Formनपुं. (समासाङ्ग)
औषधिmedicinal herb/substance
औषधि:
TypeNoun
Rootऔषधि
Formस्त्री. (समासाङ्ग)
पर्यन्ताःextending up to; reaching as far as
पर्यन्ताः:
TypeAdjective
Rootपर्यन्त
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—(रसाः) इत्यस्य विशेषणम्
चिक्कणाःsmooth, unctuous
चिक्कणाः:
TypeAdjective
Rootचिक्कण
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्
विशदाःclear, bright
विशदाः:
TypeAdjective
Rootविशद
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्
भारिकाःheavy, dense
भारिकाः:
TypeAdjective
Rootभारिक
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्ययम्
रसाःjuices/exudations; (here) mineral exudates
रसाः:
TypeNoun
Rootरस
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)
काञ्चनिकाःgolden; gold-like/gold-bearing
काञ्चनिकाः:
TypeAdjective
Rootकाञ्चनिक
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)—रसाः इत्यस्य विशेषणम्
M
mountain tracts
G
gold-bearing ores/exudates

FAQs

It provides a standardized field checklist for state prospectors, improving consistency, reducing false claims, and guiding where to deploy labour and security.