Sutra 48
Devanagari script
समग्रमोक्षणाभावे प्रकृतीनामवयवान्मोक्षयितुं यतेत ॥ कZ_०९.७.४८ ॥
Transliteration
samagramokṣaṇābhāve prakṛtīnāmavayavānmokṣayituṃ yateta
Translation
When complete rescue is not possible, one should endeavor to save the parts (critical components) of the prakṛtis.
Word by Word
समग्रcomplete, entire
समग्र:
TypeAdjective
Rootसम् + √गॄ (गिर्/गॄ) / सम् + √गम् (अर्थतः ‘सम्पूर्ण’ इति)
Formविशेषण; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे ‘समग्रम्’ इति रूपं; अत्र ‘मोक्षण’ इत्यस्य विशेषणम्)
मोक्षणrelease, freeing, rescue
मोक्षण:
TypeNoun (Action noun)
Root√मुच् (मोचने)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘मोक्षण’ = विमोचन/उद्धार
अभावेin the absence (of), when not possible
अभावे:
TypeNoun
Rootअभाव
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचनम्; ‘अभावे’ = अभाव-स्थितौ/असति
प्रकृतीनाम्of the state-elements (constituents of the polity)
प्रकृतीनाम्:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचनम्; ‘प्रकृतयः’ = राज्यस्य मूलाङ्गानि
अवयवान्the parts, components
अवयवान्:
TypeNoun
Rootअवयव
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया बहुवचनम्; कर्मपदम् (मोक्षयितुम् इत्यस्य)
मोक्षयितुम्to free, to rescue
मोक्षयितुम्:
TypeVerb (Infinitive)
Root√मुच् (मोचने)
Formतुमुनन्त (infinitive); परस्मैपदी-प्रयोगार्थः; ‘मोक्षयितुम्’ = विमोचयितुं/उद्धर्तुम्
यतेतshould strive, should make an effort
यतेत:
TypeVerb
Root√यत् (प्रयत्ने)
Formलोट् (आज्ञार्थे/विधौ) आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुष एकवचनम्; ‘यतेत’ = प्रयत्नं कुर्यात्
Entities Mentioned
P
prakṛti (elements of the state)FAQs
Adopt triage: if full stabilization is infeasible, preserve key institutional functions and assets so the state can recover rather than collapse.