Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

ध्रुवस्य निर्वेदः — मन्त्रोपदेशः (ॐ नमो वासुदेवाय) तथा विष्ण्वाराधनविधिः

यो यज्ञपुरुषो यज्ञे योगे यः परमः पुमान् तस्मिंस् तुष्टे यद् अप्राप्यं किं तद् अस्ति जनार्दने

yo yajñapuruṣo yajñe yoge yaḥ paramaḥ pumān tasmiṃs tuṣṭe yad aprāpyaṃ kiṃ tad asti janārdane

Er ist der Opfer-Purusha in jedem Opfer und der höchste Purusha im Yoga; wenn Janārdana zufrieden ist, was könnte dann unerreichbar bleiben?

यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (masc., nominative sg., relative pronoun)
यज्ञपुरुषःthe Person of sacrifice
यज्ञपुरुषः:
Karta (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootयज्ञ + पुरुष (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सप्तमी-सम्बन्धार्थ: 'यज्ञस्य पुरुषः'); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (masc., nominative sg.)
यज्ञेin sacrifice
यज्ञे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (masc., locative sg.)
योगेin yoga
योगे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (masc., locative sg.)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (masc., nominative sg., relative pronoun)
परमःsupreme
परमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (masc., nominative sg.)
पुमान्man, person
पुमान्:
Karta (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (masc., nominative sg.)
तस्मिन्in him
तस्मिन्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (locative sg., 'in him')
तुष्टेwhen pleased
तुष्टे:
Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeAdjective
Rootतुष्ट (कृदन्त; तुष् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute: 'when (he is) pleased')
यत्what (thing)
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (neut. nom./acc. sg., relative)
अप्राप्यम्unattainable
अप्राप्यम्:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootअ-प्राप्य (कृदन्त; प्र-आप् धातु)
Formतव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: 'to be obtained'); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; नञ्-प्रत्यय (neut. nom./acc. sg., 'unattainable')
किम्what?
किम्:
Prashna (Interrogative/प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (interrogative neut. nom./acc. sg.)
तत्that
तत्:
Karta/Pratijna (Subject/विधेय)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन (neut. nom./acc. sg.)
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (present indicative, 3rd sg.)
जनार्दनेin/with regard to Janārdana
जनार्दने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजनार्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (masc., locative sg.)

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

V
Vishnu
Y
Yajna-Purusha

FAQs

This verse identifies Vishnu (Janārdana) as the indwelling “Person” of all sacrifice, implying that rituals bear fruit because they culminate in and are upheld by him.

Parāśara presents Vishnu as the “supreme Person” realized through yoga, meaning yogic attainment is ultimately fulfilled in the recognition and grace of Vishnu rather than in technique alone.

Vishnu is portrayed as the sovereign Supreme Reality who empowers both karma (yajña) and jñāna/dhyāna (yoga); when he is pleased, no goal—worldly or liberating—remains beyond reach.