Verse 21
Brahmavidya
नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः। मस्तकस्थामृतास्वादं पीत्वा ध्यानेन सादरम्॥ दीपाकारं महादेवं ज्वलन्तं नाभिमध्यमे। अभिषिच्यामृतेनैव हंस हंसेति यो जपेत्॥ जरामरणरोगादि न तस्य भुवि विद्यते। एवं दिने दिने कुर्यादणिमादिविभूतये॥
नभः-स्थम् । निष्कलम् । ध्यात्वा । मुच्यते । भव-बन्धनात् । अनाहत-ध्वनि-युतम् । हंसम् । यः । वेद । हृत्-गतम् ॥ स्व-प्रकाश-चित्-आनन्दम् । सः । हंसः । इति । गीयते । रेचकम् । पूरकम् । मुक्त्वा । कुम्भकेन । स्थितः । सुधीः ॥ नाभि-कन्दे । समौ । कृत्वा । प्राण-अपानौ । समाहितः । मस्तक-स्थ । अमृत-आस्वादम् । पीत्वा । ध्यानेन । स-आदरम् ॥ दीप-आकारम् । महा-देवम् । ज्वलन्तम् । नाभि-मध्यमे । अभिषिच्य । अमृतेन । एव । हंस । हंस । इति । यः । जपेत् ॥ जरा-मरण-रोग-आदि । न । तस्य । भुवि । विद्यते । एवम् । दिने । दिने । कुर्यात् । अणिमा-आदि-विभूतये ॥
nabhasthaṃ niṣkalaṃ dhyātvā mucyate bhavabandhanāt | anāhatadhvaniyutaṃ haṃsaṃ yo veda hṛdgatam || svaprakāśacidānandaṃ sa haṃsa iti gīyate | recakaṃ pūrakaṃ muktvā kumbhakena sthitaḥ sudhīḥ || nābhikande samau kṛtvā prāṇāpānau samāhitaḥ | mastakasthāmṛtāsvādaṃ pītvā dhyānena sādaram || dīpākāraṃ mahādevaṃ jvalantaṃ nābhimadhyame | abhiṣicyāmṛtenaiva haṃsa haṃseti yo japet || jarāmaraṇarogādi na tasya bhuvi vidyate | evaṃ dine dine kuryād aṇimādivibhūtaye ||
Wer den teilosen Einen, der im Raum weilt, meditiert, wird von der Fessel des Werdens befreit. Wer den Haṃsa im Herzen erkennt, verbunden mit dem ungeschlagenen Klang (anāhata-dhvani), den besingt man als selbstleuchtendes Bewusstsein‑Glückseligkeit. Indem er Aus‑ und Einatmung loslässt, verweilt der Weise in der Atemhaltung (kumbhaka). Prāṇa und Apāna am Nabelknoten gleichend und gesammelt, trinkt er in ehrfürchtiger Versenkung den Nektargeschmack, der im Haupt ist. Er schaut den großen Deva, lampengleich, in der Mitte des Nabels lodernd; und wie mit Nektar salbend, wer „haṃsa, haṃsa“ wiederholt, für den gibt es auf Erden kein Altern, keinen Tod, keine Krankheit und dergleichen. So übe man Tag für Tag, um die Kräfte zu erlangen, die mit aṇimā beginnen.
Having meditated on the partless (niṣkala) One abiding in the sky/space, one is released from the bondage of becoming. Whoever knows the Haṃsa, endowed with the unstruck sound (anāhata-dhvani) and dwelling in the heart—He is sung as self-luminous consciousness-bliss. Abandoning exhalation and inhalation, the wise one remains in retention (kumbhaka). Making prāṇa and apāna equal at the navel-bulb, concentrated, he drinks with reverent meditation the taste of nectar situated in the head. (He contemplates) the great Deva, flame-like, blazing in the middle of the navel; and, as if anointing with nectar, whoever repeats ‘haṃsa, haṃsa’—for him on earth there is no old age, death, disease, and the like. Thus, day by day, one should do (this) for the attainment of powers beginning with minuteness (aṇimā).