Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

ततः कालविपाकेन स पंचत्वमुपागतः । ब्राह्मणस्य गृहे जातः पुरेऽत्रैव द्विजोत्तमाः । जातिस्मरः प्रभायुक्तः पितृमातृप्रतुष्टिदः

tataḥ kālavipākena sa paṃcatvamupāgataḥ | brāhmaṇasya gṛhe jātaḥ pure'traiva dvijottamāḥ | jātismaraḥ prabhāyuktaḥ pitṛmātṛpratuṣṭidaḥ

Dann, durch die Reifung der Zeit, gelangte er zum Ende. O Bester der Zweimalgeborenen, er wurde in eben dieser Stadt im Hause eines Brahmanen wiedergeboren; er erinnerte sich an die frühere Geburt, war von strahlendem Glanz erfüllt und bereitete Vater und Mutter tiefe Freude.

ततःthen/thereafter
ततः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
काल-विपाकेनby the ripening of time
काल-विपाकेन:
Karana (Instrument/Cause/करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + विपाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; ‘कालविपाक’ = कालस्य विपाकः (षष्ठी-तत्पुरुष)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
पञ्चत्वम्the state of five elements (death)
पञ्चत्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपञ्चत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
उपागतःattained/reached
उपागतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootउप-गम् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्राह्मणस्यof a Brahmin
ब्राह्मणस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
गृहेin (the) house
गृहे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
जातःwas born
जातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुरेin the city
पुरे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Deictic location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण-निपात)
द्विज-उत्तमःan excellent Brahmin
द्विज-उत्तमः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय — ‘उत्तमः द्विजः’ (पाठे ‘द्विजोत्तमाः’ इति बहुवचन-रूपं दृश्यते; अर्थतः एकवचन-संदर्भः)
जाति-स्मरःremembering past births
जाति-स्मरः:
Karta (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजाति (प्रातिपदिक) + स्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘जातिस्मर’ = जातिं स्मरति (उपपद-तत्पुरुष)
प्रभा-युक्तःendowed with radiance
प्रभा-युक्तः:
Karta (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रभा (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रभायुक्त’ = प्रभया युक्तः (तृतीया-तत्पुरुष)
पितृ-मातृ-प्रतुष्टि-दःgiver of satisfaction to father and mother
पितृ-मातृ-प्रतुष्टि-दः:
Karta (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + मातृ (प्रातिपदिक) + प्रतुष्टि (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः (बहुपद-तत्पुरुष): पितृमातॄणां प्रतुष्टिं ददाति इति

Narrator (contextual Purāṇic narration within Tīrthamāhātmya; likely Skanda as principal expositor in Māhātmya-style discourse)

Type: kshetra

Listener: द्विजोत्तमाः

Scene: A narrative transition: the devotee’s death and immediate auspicious rebirth in the same sacred city—shown as a brāhmaṇa household with a radiant child whose eyes suggest remembrance of a former life; parents appear blessed and content.

FAQs

Time and karma mature inevitably, shaping death and rebirth; virtuous character expresses itself as devotion and service to one’s parents.

The verse points to “this very city” within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya context; the specific tīrtha is implied by the surrounding passage rather than named in this single śloka.

None explicitly here; the verse establishes rebirth and dhārmic disposition (parental satisfaction) as the narrative foundation.