Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

एष एव वरश्चास्या द्विपदेश्या द्विजोत्तम । पक्षलाभाय यत्प्रोक्तं तव शंभुप्रसादनम्

Transliteration

eṣa eva varaścāsyā dvipadeśyā dvijottama | pakṣalābhāya yatproktaṃ tava śaṃbhuprasādanam

Translation

„Dies ist wahrlich die Gabe für sie, die in zwei Schritten zu unterweisen ist, o Bester der Zweimalgeborenen: Zur Wiedererlangung der Flügel wurde verkündet, dass man Śambhus Gunst erlangen muss.“

Word by Word

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• एव: indeed/only
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)

• वरः: boon
• वरः: Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• अस्याः: of her
• अस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• द्विपदेश्याः: of the two-footed (woman)
• द्विपदेश्याः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + पद + ईय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः (द्वे पदे यस्याः/द्विपदा) विशेषणम् (अस्याः)

• द्विजोत्तम: O best of Brahmins
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुषः (द्विजेषु उत्तमः)

• पक्षलाभाय: for gaining wings
• पक्षलाभाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पक्ष + लाभ (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः

• यत्: which/that (which was)
• यत्: Karma/Relation (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रयोगः (relative pronoun)

• प्रोक्तम्: said/declared
• प्रोक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (यत्)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• शंभुप्रसादनम्: propitiation of Śambhu (Śiva)
• शंभुप्रसादनम्: Predicate/Means (विधेय/करण)
• Type: Noun
• Root: शंभु + प्रसादन (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (शंभोः प्रसादनम्)

Speaker

Janārdana (Viṣṇu)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijoत्तम (best of twice-born)

Visual Art Cues

Scene: A teacherly declaration to a ‘best of twice-born’: the boon’s essence is Śambhu’s favor for wing-recovery; the instruction is framed as brief and decisive.

Characters & Entities

• Janārdana (Viṣṇu)
• Śambhu (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa presents harmony of divine powers: Viṣṇu directs the seeker toward Śiva’s grace for restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the focus is on Śambhu’s prasāda as the efficacious means.

What ritualistic prescription is mentioned?

Propitiation of Śambhu (Śiva worship/ārādhana) is affirmed as the required remedy.