Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 102

पितामहमुखान्दृष्ट्वा देवान्प्राप्तान्सुराधिपः । पराङ्मुखानकस्माच्च संजातान्विस्मयान्वितः । ततः प्रोवाच संभ्रांतः किमिदं गम्यते सुराः । दृष्ट्वापि मामनाभाष्य कच्चित्क्षेमं गृहे मम

pitāmahamukhāndṛṣṭvā devānprāptānsurādhipaḥ | parāṅmukhānakasmācca saṃjātānvismayānvitaḥ | tataḥ provāca saṃbhrāṃtaḥ kimidaṃ gamyate surāḥ | dṛṣṭvāpi māmanābhāṣya kaccitkṣemaṃ gṛhe mama

Als er die Götter kommen sah, mit Brahmā an der Spitze, geriet der Herr der Götter in Staunen, als sie plötzlich das Gesicht abwandten. Da sprach er verwirrt: „Was ist dies—warum geht ihr fort, o Götter? Ihr seht mich und redet doch nicht. Ist in meiner Wohnstatt alles heil und wohl?“

पितामह-मुखान्the faces of the Grandfather (Brahmā)
पितामह-मुखान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पितामहस्य मुखानि)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Non-finite verb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having seen’
देवान्the gods
देवान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
प्राप्तान्arrived
प्राप्तान्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘arrived/come’ (देवान् विशेषयति)
सुर-अधिपःthe lord of the gods (Indra)
सुर-अधिपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् अधिपः)
पराङ्-मुखान्turned away
पराङ्-मुखान्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपराङ् (अव्यय/उपसर्गसदृश) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (‘पराङ्मुख’ = ‘turned away’) (देवान् विशेषयति)
अकस्मात्suddenly
अकस्मात्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअकस्मात् (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय-बोधक (conjunction)
संजातान्having become
संजातान्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-जा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘become/arisen’ (देवान् विशेषयति)
विस्मय-अन्वितःfilled with astonishment
विस्मय-अन्वितः:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्मय (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (विस्मयेन अन्वितः)
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अव्यय-प्रयोगः (adverb: ‘then/from that’)
प्रोवाचsaid
प्रोवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-उच्/वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
संभ्रान्तःagitated
संभ्रान्तः:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-भ्रम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘agitated/confused’ (सुराधिपः विशेषयति)
किम्what
किम्:
Karma/Prashna (Interrogative object/प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
इदम्this
इदम्:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘this’
गम्यतेis being gone to / is going
गम्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (passive)
सुराःO gods
सुराः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे प्रथमा (vocative sense)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Non-finite verb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
अपिeven
अपि:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/समुच्चयार्थ (particle: ‘even/also’)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अनाभाष्यwithout addressing
अनाभाष्य:
Kriya (Non-finite verb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ-भाष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय, नञ्-पूर्वक (negative gerund): ‘without speaking (to)’
कच्चित्is it the case that…?
कच्चित्:
Prashna (Interrogative marker/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकच्चित् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रश्नार्थक-निपात (interrogative particle: ‘whether/indeed?’)
क्षेमम्well-being/safety
क्षेमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गृहेin (my) house
गृहे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Śakra (Indra)

Scene: Indra in his celestial court sees Brahmā-led devas arrive; they avert their faces and withdraw, while Indra rises in alarm and questions them, the atmosphere tense and ominous.

Ś
Śakra (Indra)
D
Devas
P
Pitāmaha (Brahmā)

FAQs

Social and cosmic order responds to moral stain; realization and humble inquiry are the first steps toward purification.

No specific tīrtha is named in this verse; it is part of the lead-up to tīrtha-centered resolution in the māhātmya.

None in this verse; it is a dialogic turning point that precedes instruction on remedy.