Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51
Devanagari script
अथ प्रचलिते शुक्रे स्थानादप्राप्तयोनिके । देवेन वीक्षितो वायुर्नातिदूरे व्यवस्थितः
Transliteration
atha pracalite śukre sthānādaprāptayonike | devena vīkṣito vāyurnātidūre vyavasthitaḥ
Translation
Und als der Same sich zu regen begann—ohne noch den ihm bestimmten Ort oder Schoß erreicht zu haben—wurde Vāyu, der nicht fern stand, von dem Gott erblickt.
Word by Word
अथthen
अथ:
Avyaya (Discourse)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तर (then)
प्रचलितेwhen (it was) stirred/moved
प्रचलिते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्र + चल् (धातु) → प्रचलित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘शुक्रे’ इत्यस्य विशेषण; सति-सप्तमी (locative absolute)
शुक्रेin the semen
शुक्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी
स्थानात्from (its) place
स्थानात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (from its place)
अप्राप्तयोनिकेnot having reached the womb
अप्राप्तयोनिके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअ- + प्राप्त (कृदन्त, क्त; √आप्) + योनिक (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (योनिं न प्राप्तः इति); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘शुक्रे’ इत्यस्य विशेषण; सति-सप्तमी
देवेनby the god (Śiva)
देवेन:
Karana (Instrument/Agent)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृ-करण (agent in passive)
वीक्षितःwas seen
वीक्षितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ईक्ष् (धातु) → वीक्षित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (having been seen)
वायुःVāyu
वायुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
Avyaya (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
अतिदूरेvery far away
अतिदूरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअतिदूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभाववत् देशवाचक (very far)
व्यवस्थितःstood / remained
व्यवस्थितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि
Speaker
Narrator
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A charged, subtle moment: the divine seed ‘stirs’ but is not yet placed; Vāyu stands nearby and is noticed by Śiva—tension between secrecy and interruption.
Characters & Entities
Ś
ŚivaV
VāyuFAQs
Purāṇic symbolism portrays creation as governed by divine awareness; nothing occurs outside Śiva’s knowing.
The setting remains Kailāsa; the verse itself focuses on mythic causality rather than a named tīrtha.
None.