Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये नलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvara kṣetramāhātmye naleśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma pañcapañcāśattamo'dhyāyaḥ

Translation

So endet im Śrī Skanda-Mahāpurāṇa, in der Ekāśīti-sāhasrī-Saṁhitā, im sechsten Buch — dem Nāgara Khaṇḍa —, innerhalb der Māhātmya des heiligen Gebietes Hāṭakeśvara, das fünfundfünfzigste Kapitel mit dem Titel „Darlegung der Größe Naleśvaras“.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक (quotative/end marker)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: śrī (प्रातिपदिक) + skānda (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular: ‘in the revered Skanda…’)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses) collection
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ekāśīti (संख्या-प्रातिपदिक) + sāhasrī (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (संख्यापूर्वपद); स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular; qualifying ‘संहितायाम्’)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: saṃhitā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ṣaṣṭha (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (qualifying ‘खण्डे’)

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: nāgara (प्रातिपदिक) + khaṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)

• हाटकेश्वर: Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वर: Sambandha (Name/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: hāṭaka (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग; (सम्बोधन/नामरूपे) प्रातिपदिक-प्रयोगः; ‘क्षेत्रमाहात्म्ये’ इत्यस्य विशेषणम्

• क्षेत्रमाहात्म्ये: in the ‘Kṣetra-māhātmya’ (glory of the sacred place)
• क्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kṣetra (प्रातिपदिक) + māhātmya (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)

• नलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्: the narration of the glory of Naleśvara
• नलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्: Karma (Topic/विषय)
• Type: Noun
• Root: naleśvara (प्रातिपदिक) + māhātmya (प्रातिपदिक) + varṇana (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular; title/topic)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: nāman (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः (indeclinable ‘named/called’)

• पञ्चपञ्चाशत्तमः: fifty-fifth
• पञ्चपञ्चाशत्तमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pañca (संख्या) + pañcāśat (संख्या) + tama (प्रत्यय)
• Form: द्विगु/संख्यासमास-आधारित क्रमवाचक; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of अध्यायः)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Predicate nominal/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: adhyāya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

Speaker

Colophon / Redactional marker

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra; Naleśvara-māhātmya (chapter title)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Manuscript-style closing: scribal colophon naming Skanda Mahāpurāṇa, Nāgara-khaṇḍa, Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya, and the chapter title on Naleśvara’s greatness.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Nāgara Khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Naleśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As a colophon, it primarily authenticates the textual boundary and emphasizes that the preceding narrative is a formal māhātmya of a sacred site.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, specifically the māhātmya of Naleśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a chapter-ending colophon identifying the section and title.