Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे । याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात्

Transliteration

tataḥ sa ciṃtayāmāsa yadyeṣā bhīmamaṃdire | yāti tanmucyate kaṣṭādvanavāsasamudbhavāt

Translation

Da dachte er: „Wenn sie in Bhīmas Palast geht, wird sie von den Mühen befreit, die aus diesem Waldexil erwachsen sind.“

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: अव्यय; अपादानार्थक/क्रमसूचक (from that/then)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• चिन्तयामास: thought, reflected
• चिन्तयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लिट् (परिप्रास/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; ‘चिन्तयामास’ = चिन्तितवान्

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Clause linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तसूचक (conditional particle)

• एषा: this woman, she
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• भीममन्दिरे: in Bhīma’s palace/house
• भीममन्दिरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (भीमस्य मन्दिरम्)

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• तत्: then
• तत्: Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; तर्हि/तदा इत्यर्थे (correlative ‘then’)

• मुच्यते: is freed, is released
• मुच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is released)

• कष्टात्: from hardship
• कष्टात्: Apadana (Source/from/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• वनवाससमुद्भवात्: arising from living in the forest
• वनवाससमुद्भवात्: Apadana (Source qualifier/अपादानविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वन (प्रातिपदिक) + वास (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (वनवासात् समुद्भवः)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; specific speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: कुण्डिन (कथानक-नगर)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: वन में बैठा नल चिंतन करता है—दूर कल्पना में कुण्डिन का राजभवन/भीम का गृह; दमयन्ती थकी हुई; नल के मुख पर चिंता और निर्णय की छाया।

Characters & Entities

• Nala
• Damayantī
• Bhīma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even amid suffering, one should seek the righteous path that protects the innocent and reduces their hardship.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The broader chapter belongs to Tīrthamāhātmya and later connects the narrative to Hāṭakeśvara Kṣetra; this verse itself is part of the Nala–Damayantī episode leading into that sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse; it is narrative and ethical in focus.