Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

क्रमेण गच्छमानोऽथ भिक्षान्नकृतभोजनः । आनर्तविषयं प्राप्तश्चमत्कारपुरांतिके

Transliteration

krameṇa gacchamāno'tha bhikṣānnakṛtabhojanaḥ | ānartaviṣayaṃ prāptaścamatkārapurāṃtike

Translation

So zog ich Schritt um Schritt weiter, vom erbettelten Mahl lebend, und gelangte in das Land Ānarta, nahe der Stadt namens Camatkāra.

Word by Word

• क्रमेण: gradually / in due course
• क्रमेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे

• गच्छमानः: going / proceeding
• गच्छमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/अनन्तर्यसूचक-अव्यय (then/now)

• भिक्षा: alms
• भिक्षा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: भिक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• अन्न: food
• अन्न: Visheshya (Head in compound)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद)

• कृतभोजनः: having eaten (a meal)
• कृतभोजनः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ धातु) + भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: कृतं भोजनं येन (one who has eaten)

• भिक्षान्नकृतभोजनः: one who had eaten alms-food
• भिक्षान्नकृतभोजनः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भिक्षा + अन्न + कृतभोजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: भिक्षान्नं कृतभोजनः (one who ate alms-food)

• आनर्तविषयम्: the Ānarta region
• आनर्तविषयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनर्त + विषय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: आनर्तस्य विषयः

• प्राप्तः: reached
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• चमत्कारपुर: Camatkārapura (town)
• चमत्कारपुर: Visheshana (Qualifier in compound)
• Type: Noun
• Root: चमत्कार + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग (पुर-शब्दः), षष्ठी-तत्पुरुषसमासः: चमत्कारस्य पुरम् (place named Camatkārapura)

• अन्तिके: near
• अन्तिके: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• चमत्कारपुरान्तिके: near Camatkārapura
• चमत्कारपुरान्तिके: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चमत्कारपुर + अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः: चमत्कारपुरस्य अन्तिके

Speaker

Unspecified narrator (a merchant/traveler) within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta-deśa (regional approach)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija audience within the frame

Visual Art Cues

Scene: A thin, travel-worn brāhmaṇa walks slowly with a begging bowl; the landscape shifts to greener Gujarat plains as a fortified town labeled ‘Camatkāra’ appears near the horizon.

Characters & Entities

• Ānarta
• Camatkārapura

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Endurance and humility—accepting alms when necessary—can sustain life and lead one toward auspicious destinations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse locates the narrative near Camatkārapura in Ānarta; the tīrtha itself appears in the next verse as a beautiful lake.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is prescribed; it mentions subsisting on bhikṣā (alms-food) during travel.