Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । या मयाऽराधिता विद्या वर्षंयावत्प्रशोषणी । तया पीतमिदं तोयं परिणामगतं तथा

Transliteration

agastya uvāca | yā mayā'rādhitā vidyā varṣaṃyāvatpraśoṣaṇī | tayā pītamidaṃ toyaṃ pariṇāmagataṃ tathā

Translation

Agastya sprach: „Die heilige Kraft (Vidyā), die ich verehrt und besänftigt habe, vermag die Wasser ein ganzes Jahr lang auszutrocknen. Durch diese Macht habe ich dieses Wasser getrunken, und so ist es in mir in Wandlung übergegangen.“

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• या: which (she/that)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd), एकवचन

• आराधिता: worshipped, propitiated
• आराधिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ-राध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘पूजिता/सेविता’

• विद्या: knowledge; spell
• विद्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वर्षम्: a year
• वर्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कालपरिमाण

• यावत्: up to, for as long as
• यावत्: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/प्रातिपदिक-निबद्ध)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधि-सूचक (as long as, up to)

• प्रशोषणी: drying up (causing to dry)
• प्रशोषणी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-शुष् (धातु) + णी (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; करणार्थक/कर्तरि-प्रवृत्ति ‘शोषयित्री/शोषणशीला’

• तया: by that (her/it)
• तया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• पीतम्: drunk
• पीतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘पानं कृतम्’

• इदम्: this
• इदम्: Visheshya (Qualified/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• तोयम्: water
• तोयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• परिणामगतम्: having undergone change
• परिणामगतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परिणाम (प्रातिपदिक) + गत (गम् धातु + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (परिणामं गतम् = changed/turned)

• तथा: thus, likewise
• तथा: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चय-सूचक (thus/also)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Varuṇālaya/Samudra-linked tīrtha (Gaṅgā-samudra replenishment motif)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Agastya, austere and radiant, declares the power of his propitiated vidyā; the sea’s waters appear drawn inward as if ‘drunk,’ leaving a revealed hollow, while subtle divine syllables shimmer in the air.

Characters & Entities

• Agastya
• Vidyā (mantric power)
• Ocean waters

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual attainments (vidyā, tapas) are portrayed as real powers, but they must be aligned with cosmic welfare and restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The oceanic sacred setting is central; the tīrtha significance unfolds through Agastya’s interaction with the ocean and later Gaṅgā’s role.

What ritualistic prescription is mentioned?

Propitiation (ārādhana) of vidyā is referenced, but no step-by-step rite is detailed.