Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 83
Devanagari script
योऽयं संदृश्यते हंसो हंसीमनुस्मरत्यसौ । गतिस्तादृङ्न चाप्यस्य मत्प्रियायाश्च यादृशी
Transliteration
yo'yaṃ saṃdṛśyate haṃso haṃsīmanusmaratyasau | gatistādṛṅna cāpyasya matpriyāyāśca yādṛśī
Translation
Dieser Schwan, den man hier erblickt, gedenkt seiner Schwanin; doch sein Gang ist nicht von der Art wie der meiner Geliebten, die mir teuer ist.
Word by Word
यःwho/which
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular (relative pronoun)
अयम्this
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular (demonstrative)
संदृश्यतेis seen/appears
संदृश्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-दृश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative 3rd sg; आत्मनेपद
हंसःswan
हंसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular
हंसीम्the female swan
हंसीम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहंसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन — Accusative singular
अनुस्मरतिremembers
अनुस्मरति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-स्मृ (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative 3rd sg; परस्मैपद
असौthat (one)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular (demonstrative)
गतिःmovement/gait
गतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular
तादृक्such/like that
तादृक्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतादृश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; विशेषण (गतिः)
नnot
न:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय — negation
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय — conjunction
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअपि-कारक अव्यय — particle ‘also/even’
अस्यof this/its
अस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular
मत्प्रियायाःof my beloved
मत्प्रियायाः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमत्-प्रिया (प्रातिपदिक-द्वय)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular; तत्पुरुष (मम प्रिया)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय — conjunction
यादृशीas (it is)/of what kind
यादृशी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयादृश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; विशेषण (गतिः)
Speaker
A lovelorn husband/lover (narrative voice within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)
Characters & Entities
H
haṃsa (swan)H
haṃsī (she-swan)FAQs
Longing projects comparisons onto the world; Purāṇic teaching frequently points to mastering such mental projections through dharma and inner discipline.
No tīrtha is named in this shloka.
None.