Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

अथात्मानं स राजेंद्रो यावत्पश्यति तत्क्षणात् । तावत्प्राप्तं धरापृष्ठे कांपिल्य नगरं प्रति

Transliteration

athātmānaṃ sa rājeṃdro yāvatpaśyati tatkṣaṇāt | tāvatprāptaṃ dharāpṛṣṭhe kāṃpilya nagaraṃ prati

Translation

Dann erkannte der Herr der Könige, sobald er seiner selbst gewahr wurde, in eben diesem Augenblick, dass er auf der Erdoberfläche nahe der Stadt Kāṃpilya angekommen war.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: आरम्भ/अनन्तर-अव्यय (sequencer)

• आत्मानम्: himself
• आत्मानम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• राजेन्द्रः: king of kings
• राजेन्द्रः: कर्ता (Apposition)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)

• यावत्: as long as/while
• यावत्: सम्बन्ध (Correlation)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/अवधि-अव्यय (correlative: as long as)

• पश्यति: sees
• पश्यति: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षणात्—समासे)

• क्षणात्: from that moment/instantly
• क्षणात्: अपादान/काल (Time-from)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• तावत्: just then/so much
• तावत्: सम्बन्ध (Correlation)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण-अव्यय (correlative: so much/just then)

• प्राप्तम्: reached/arrived
• प्राप्तम्: क्रिया (Result/state)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृत् (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘प्राप्तम्’ (it was reached)

• धरापृष्ठे: on the earth’s surface
• धरापृष्ठे: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• कांपिल्य: Kāmpilya
• कांपिल्य: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कांपिल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे अव्ययवत्/विशेषणरूपे (indeclinable-like as place-name qualifier); नगरम् इति विशेषणम्

• नगरम्: city
• नगरम्: कर्म (Goal/object)
• Type: Noun
• Root: नगर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• प्रति: towards
• प्रति: दिशा/सम्प्रदान (Direction)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय/दिशा-प्रदर्शक (preposition: towards)

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāṃpilya (as kṣetra-entry point)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A royal figure ‘awakens to himself’ and beholds the earth beneath; in the same instant he stands near the gates/approach of Kāṃpilya, with townsfolk and distant ramparts visible.

Characters & Entities

• Indradyumna
• Kāṃpilya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine ordinance moves beings swiftly according to karma; the earth becomes the field for renewed merit through place-linked dharma.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Kāṃpilya is introduced as a key geographic setting; the tīrtha-focus unfolds in subsequent verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is narrative transition establishing location.