Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

बृहस्पतिरुवाच । एतेषामष्टधा सृष्टिर्जायतेंऽत्यजसंभवा । योनि दोषात्सुरश्रेष्ठ जातेर्वक्ष्याम्यहं स्फुटम्

bṛhaspatiruvāca | eteṣāmaṣṭadhā sṛṣṭirjāyateṃ'tyajasaṃbhavā | yoni doṣātsuraśreṣṭha jātervakṣyāmyahaṃ sphuṭam

Bṛhaspati sprach: O Bester der Götter, die Schöpfung dieser entsteht in achtfacher Gestalt, verbunden mit den antyaja-Linien. Aufgrund eines Mangels im Schoß/in der Abstammung werde ich ihre Kategorien klar darlegen.

बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन
एतेषाम्of these
एतेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन, सर्वनाम
अष्टधाin eightfold manner
अष्टधा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअष्टधा (अव्यय)
Formसंख्यावाचक-प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘in eight ways’)
सृष्टिःcreation, production
सृष्टिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जायतेarises, is born
जायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
अन्त्यजसम्भवाarising from antyajas
अन्त्यजसम्भवा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्त्यज + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अन्त्यजात् सम्भवा) विशेषणम् (qualifying ‘सृष्टिः’)
योनि-दोषात्from the defect of womb/lineage
योनि-दोषात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootयोनि + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (योनेः दोषः)
सुरश्रेष्ठO best of the gods
सुरश्रेष्ठ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुर + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुराणां श्रेष्ठः)
जातेःof the caste/class
जातेः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजाति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
वक्ष्यामिI shall explain
वक्ष्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, सर्वनाम
स्फुटम्clearly
स्फुटम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्फुट (प्रातिपदिक/अव्ययीभावप्रयोग)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

Bṛhaspati

Listener: Indra

Scene: Bṛhaspati begins a formal exposition: seated, right hand in teaching gesture, a diagrammatic ‘eightfold’ motif subtly suggested (eight petals or eight panels) behind him; Indra listens attentively.

B
Bṛhaspati
I
Indra
A
Antyaja
J
Jāti

FAQs

The Purāṇa uses a didactic dialogue to systematize categories; the emphasis is on giving a clear account within its traditional framework.

No tīrtha is named in this verse; it introduces an explanatory classification.

None; it announces an explanation of origins and categories.