Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 88

Devanagari script

अहो नास्ति मया तुल्यः सांप्रतं भुवि कश्चन । पुण्यवान्यस्य देवेशः स्वयमर्थी गृहागतः

Transliteration

aho nāsti mayā tulyaḥ sāṃprataṃ bhuvi kaścana | puṇyavānyasya deveśaḥ svayamarthī gṛhāgataḥ

Translation

Ach! Jetzt auf Erden ist niemand meinem Glück gleich—so groß ist mein Verdienst, dass der Herr der Götter selbst als Bittender in mein Haus gekommen ist.

Word by Word

• अहो: ah!, indeed!
• अहो: Sambodhana/Exclamation
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: अव्यय; विस्मयादिबोधक-निपात (interjection)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation particle)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मया: with me / than me
• मया: Upamana/Comparison (Instrumental)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• तुल्यः: equal
• तुल्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (कश्चन इति पदस्य विशेषण)

• साम्प्रतम्: now
• साम्प्रतम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (now/at present)

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• कश्चन: anyone
• कश्चन: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चन (निपात)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)

• पुण्यवान्: fortunate, meritorious
• पुण्यवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (अहम् इति अध्याहृतस्य विशेषण)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative)

• देवेशः: lord of the gods
• देवेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मनः/स्वतः इत्यर्थे क्रियाविशेषण

• अर्थी: a supplicant, one who seeks (something)
• अर्थी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्थिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (देवेशः इति पदस्य विशेषण)

• गृहागतः: come to (my) house
• गृहागतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गृह (प्रातिपदिक) + आगत (कृदन्त, √गम्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (देवेशः इति पदस्य विशेषण)

Speaker

Dadhīci

Skanda Dialogue

Listener: Indra (Sahasrākṣa)

Visual Art Cues

Scene: Dadhīci exclaims in wonder at his fortune: Indra stands as a respectful petitioner at the doorway; the sage’s face shows astonished joy, hands raised in expressive gesture.

Characters & Entities

• Dadhīci
• Indra (Deveśa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Serving the worthy guest is itself great puṇya; reverence to dharma makes one truly “fortunate.”

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse highlights the sanctity of the sage’s hermitage/home as a dharmic space within tīrtha-mahātmya storytelling, without naming a specific location.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit praise of atithi-satkara (honoring a guest), a core household dharma.