Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

बृहस्पतिरुवाच संदिग्धो विजयो युद्धे यस्माद्दैवेन सत्तम । तस्मात्कुरु महेंद्रेण व्यवस्थां वचनान्मम

Transliteration

bṛhaspatiruvāca saṃdigdho vijayo yuddhe yasmāddaivena sattama | tasmātkuru maheṃdreṇa vyavasthāṃ vacanānmama

Translation

Bṛhaspati sprach: „O Bester, der Sieg im Kampf ist ungewiss, denn er hängt vom Geschick ab. Darum, auf mein Wort hin, schließe eine Übereinkunft mit dem großen Indra (Mahendra).“

Word by Word

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन

• संदिग्धः: uncertain
• संदिग्धः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संदिग्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (qualifies विजयः)

• विजयः: victory
• विजयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विजय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• युद्धे: in battle
• युद्धे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• यस्मात्: because
• यस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे (because)

• दैवेन: by fate/divine will
• दैवेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• सत्तम: O best one
• सत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu/Phala (Reason-result link/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; तदर्थे ‘therefore’

• कुरु: make/do
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• महेंद्रेण: with Mahendra (great Indra)
• महेंद्रेण: Saha/Instrument (Association/करण)
• Type: Noun
• Root: महेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् इन्द्रः)

• व्यवस्थाम्: arrangement/settlement
• व्यवस्थाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्यवस्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वचनात्: from (my) word/instruction
• वचनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Bṛhaspati

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati speaks as a calm strategist-sage, gesturing toward reconciliation; Vṛtra listens attentively, posture softened from warrior stance to disciple stance.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Vṛtra
• Indra (Mahendra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognizing the limits of human power and the uncertainty governed by daiva, one should choose prudent, dharmic settlement over reckless conflict.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is counsel about vyavasthā (agreement/settlement).