Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 269›Shloka 3
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । त्रयाणां चैव लिंगानां पूर्वोक्तानां महामते । श्रुतास्माभिः समुत्पत्तिःकपालेश्वरवर्जिता । केनायं स्थापितो देवः कपालेश्वरसंज्ञितः

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | trayāṇāṃ caiva liṃgānāṃ pūrvoktānāṃ mahāmate | śrutāsmābhiḥ samutpattiḥkapāleśvaravarjitā | kenāyaṃ sthāpito devaḥ kapāleśvarasaṃjñitaḥ

Translation

Die Weisen sprachen: „O Großgesinnter, wir haben die Entstehung der drei zuvor genannten Liṅgas vernommen – außer der des Kapāleśvara. Von wem wurde diese Gottheit, Kapāleśvara genannt, eingesetzt?“

Word by Word
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
त्रयाणाम्of the three
त्रयाणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
चand
च:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)
एवindeed, just
एव:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
लिङ्गानाम्of the liṅgas
लिङ्गानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
पूर्वोक्तानाम्previously mentioned
पूर्वोक्तानाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural); कृदन्तः: उक्त (क्त, PPP of वच्); समासः: पूर्व + उक्त (तत्पुरुष: ‘पूर्वं उक्त’)
महामतेO great-minded one
महामते:
Sambodhana (Addressed/सम्बोधनार्थ)
TypeNoun
Rootमहामति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular); समासः: महा + मति (कर्मधारय)
श्रुताhas been heard
श्रुता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मणि-भावः: ‘has been heard’
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)
समुत्पत्तिःorigin, account of arising
समुत्पत्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसमुत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
कपालेश्वरवर्जिताexcluding Kapāleśvara
कपालेश्वरवर्जिता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकपालेश्वर (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कृदन्तः: वर्जित (क्त, PPP of वर्ज्/वृज् ‘to exclude’); समासः: कपालेश्वर + वर्जित (तत्पुरुष: ‘कपालेश्वरं वर्जयित्वा/वर्जिता’)
केनby whom
केन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
अयम्this
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
स्थापितःwas established
स्थापितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मणि-भावः: ‘was established’
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
कपालेश्वरसंज्ञितःnamed Kapāleśvara
कपालेश्वरसंज्ञितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकपालेश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कृदन्तः: संज्ञित (क्त, PPP of संज्ञा/ज्ञा ‘to be named’); समासः: कपालेश्वर + संज्ञित (तत्पुरुष: ‘कपालेश्वर-नामक’)
Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta (implied respondent)

Visual Art Cues

Scene: A circle of ṛṣis respectfully question the sūta/narrator about the missing origin of Kapāleśvara among previously described liṅgas; palm-leaf manuscripts and a forest-āśrama setting frame the inquiry.

Characters & Entities
K
Kapāleśvara

FAQs

Sacred geography is preserved through inquiry and transmission: asking about a liṅga’s स्थापना safeguards the site’s dharmic memory.

Kapāleśvara within the broader Hāṭakeśvara-kṣetra tīrtha landscape of the Nāgara-khaṇḍa.

No direct ritual is prescribed here; the verse initiates the legend by asking who performed the स्थापना (installation) of Kapāleśvara.

←Previous Verse
Next Verse→