Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 265›Shloka 21
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

ऋषय ऊचुः यदेतद्भवता प्रोक्तमशून्यशायिनीव्रतम् । इन्द्रेण यत्कृतं पूर्वं तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः । प्रसुप्तस्य महाभाग फलं चैव प्रकीर्तितम्

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ yadetadbhavatā proktamaśūnyaśāyinīvratam | indreṇa yatkṛtaṃ pūrvaṃ tuṣṭyarthaṃ cakrapāṇinaḥ | prasuptasya mahābhāga phalaṃ caiva prakīrtitam

Translation

Die Weisen sprachen: „Dieses Aśūnyaśāyinī-Gelübde, das du dargelegt hast—einst von Indra vollzogen, um den diskustragenden Herrn zu erfreuen—samt der Frucht dieser Observanz, während der Herr im yogischen Schlaf ruht, ist verkündet worden, o Hochbegnadeter.“

Word by Word
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
भवताby you (sir)
भवता:
Karana (Agent-instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; आदरार्थ सर्वनाम
प्रोक्तम्spoken, stated
प्रोक्तम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अशून्यशायिनीव्रतम्the ‘Aśūnyaśāyinī’ vow
अशून्यशायिनीव्रतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअ-शून्य (प्रातिपदिक) + शायिनी (कृदन्त/प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (अशून्यशायिन्याः व्रतम् / ‘not sleeping on an empty bed’ vow)
इन्द्रेणby Indra
इन्द्रेण:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धबोधक
कृतम्done, performed
कृतम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
पूर्वम्formerly, earlier
पूर्वम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
तुष्ट्यर्थम्for (his) satisfaction
तुष्ट्यर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootतुष्टि (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; चतुर्थी-तत्पुरुषः (तुष्ट्यै अर्थः) प्रयोजनार्थक
चक्रपाणिनःof the discus-holder (Viṣṇu)
चक्रपाणिनः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; बहुव्रीहिः (चक्रः पाणौ यस्य सः) = विष्णोः
प्रसुप्तस्यof (one who is) asleep
प्रसुप्तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootप्र-स्वप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; विशेषण
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः (महान् भागः यस्य)
फलम्fruit, result
फलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (emphasis)
प्रकीर्तितम्has been proclaimed
प्रकीर्तितम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aśūnyaśāyinī-vrata (as observance focus)

Skanda Dialogue

Listener: the revered speaker addressed as महाभाग (likely the main narrator of the section)

Visual Art Cues

Scene: A circle of sages addresses a revered narrator, referencing Indra’s ancient observance; in the background, a symbolic vision of Viṣṇu in yoganidrā on Śeṣa suggests the vow’s focus.

Characters & Entities
Ṛ
Ṛṣis
I
Indra
C
Cakrapāṇi (Viṣṇu)
A
Aśūnyaśāyinī-vrata

FAQs

Purāṇic vows are validated through exemplary precedent (Indra) and are aimed at pleasing the Supreme Lord with devotion.

No particular tīrtha is mentioned; the focus is on the vow’s pedigree and theological setting (Viṣṇu’s yoga-nidrā).

The verse frames inquiry: it references the Aśūnyaśāyinī-vrata and its fruit, preparing for details of time and method.

←Previous Verse
Next Verse→