Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57

सूर्यो यद्दक्षिणं नेत्रं चन्द्रो वाममुदाहृतम् । भौमश्चैव बुधश्चैव नासिके द्वे उदाहृते

sūryo yaddakṣiṇaṃ netraṃ candro vāmamudāhṛtam | bhaumaścaiva budhaścaiva nāsike dve udāhṛte

Die Sonne wird als das rechte Auge verkündet, und der Mond als das linke. Mars und Merkur werden als die beiden Nasenlöcher verkündet.

sūryaḥSun (planetary deity)
sūryaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
yatwhich
yat:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)
dakṣiṇamright
dakṣiṇam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण (adjective)
netrameye
netram:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
candraḥMoon (planetary deity)
candraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
vāmamleft
vāmam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण
udāhṛtamis said/declared
udāhṛtam:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootud-√āhṛ (आहृ धातु) + kta (क्त)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेय (predicative)
bhaumaḥMars (planetary deity)
bhaumaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhauma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
evaindeed
eva:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
budhaḥMercury (planetary deity)
budhaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
evaindeed
eva:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
nāsike(two) nostrils
nāsike:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnāsikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन (Dual)
dvetwo
dve:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; संख्याविशेषण
udāhṛteare said/declared
udāhṛte:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootud-√āhṛ (आहृ धातु) + kta (क्त)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेय

Skanda (deduced)

Tirtha: Netra-Sūrya-Candra tīrtha; Nāsikā-Maṅgala-Budha sthāna (Deha-graha mapping)

Type: kshetra

Scene: A face shown frontally: right eye as a radiant sun-disc, left eye as a cool moon-disc; nostrils as two small planetary emblems (red Mars, green Mercury) with breath-streams.

S
Sūrya
C
Candra
B
Bhauma (Maṅgala)
B
Budha

FAQs

The body is a microcosm: planetary powers are contemplated as present in sense-organs to refine awareness.

This passage glorifies internal sacred geography (the body as tīrtha), not a named external shrine.

Implied meditative mapping (nyāsa-like contemplation) of grahas onto bodily centers.