Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

तावत्तपांसि गर्जंति देहेऽस्मिन्सततं नृणाम् । यदा विष्णुं स्मरेन्नित्यं जिह्वाग्रं पावनं भवेत्

Transliteration

tāvattapāṃsi garjaṃti dehe'sminsatataṃ nṛṇām | yadā viṣṇuṃ smarennityaṃ jihvāgraṃ pāvanaṃ bhavet

Translation

Solange die Askesen in diesem menschlichen Leib unablässig «dröhnen». Doch wenn man Viṣṇu stets gedenkt, wird selbst die Zungenspitze reinigend, würdig heiliger Rede.

Word by Word

• तावत्: so long
• तावत्: Adhikarana (Time extent/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: परिमाण/अवधि-वाचक-अव्यय (correlative ‘so long’)

• तपांसि: austerities
• तपांसि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• गर्जन्ति: roar, resound
• गर्जन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गर्ज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• देहे: in the body
• देहे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (देहे)

• सततम्: constantly
• सततम्: Adhikarana (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: सतत (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverbial accusative)

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• यदा: when
• यदा: Adhikarana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-कालवाचक-अव्यय

• विष्णुम्: Viṣṇu
• विष्णुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्मरेत्: should remember
• स्मरेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Adhikarana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverbial accusative)

• जिह्वाग्रम्: the tip of the tongue
• जिह्वाग्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जिह्वायाः अग्रं)

• पावनम्: purifying, pure
• पावनम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (जिह्वाग्रम्)

• भवेत्: would become/should be
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: A devotee seated in meditation with rosary; from the mouth emerges a luminous syllable-stream (Viṣṇu-nāma), while the body’s earlier harsh austerity is shown as thunder-like waves subsiding.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Smaraṇa (remembrance)
• Tapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Constant remembrance of Viṣṇu sanctifies one’s speech and inner life, surpassing mere bodily austerity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific pilgrimage site is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Nitya-smaraṇa of Viṣṇu (constant remembrance), implying nāma-japa and devotional recitation.