Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

सर्वप्रयत्नेन स एव सेव्यो यो व्याप्य विश्वं जगतामधीशः । काले सृजत्यत्ति च हेलया वा तं प्राप्य भक्तो न हि सीदतीति

sarvaprayatnena sa eva sevyo yo vyāpya viśvaṃ jagatāmadhīśaḥ | kāle sṛjatyatti ca helayā vā taṃ prāpya bhakto na hi sīdatīti

Mit aller Anstrengung soll allein Er verehrt und gedient werden — der Herr der Wesen, der das ganze Universum durchdringt. Zur rechten Zeit erschafft Er und zieht (alles) wieder ein, selbst mühelos; wer Ihn in Hingabe erreicht, gerät niemals ins Verderben.

सर्वप्रयत्नेनwith all effort
सर्वप्रयत्नेन:
Adhikarana (Adverbial/अव्यय-प्रयोगः)
TypeIndeclinable
Rootसर्व-प्रयत्न (प्रातिपदिक; सर्व + प्रयत्न)
Formअव्ययभावेन तृतीया-एकवचनरूपम् (instrumental singular used adverbially): ‘सर्वेण प्रयत्नेन’ = with all effort
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Emphasis/निपात-प्रयोगः)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle)
सेव्यःto be served/worshipped
सेव्यः:
Karmapravachaniya/Predicate (विधेय-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भावे/कर्मणि: ‘सेवितव्यः’
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
व्याप्यhaving pervaded
व्याप्य:
Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootव्याप् (धातु) + ल्यप् (कृत्)
Formक्त्वान्त-समकक्षः ल्यपन्त अव्यय (gerund): ‘व्याप्य’ = having pervaded
विश्वम्the universe/all
विश्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
जगताम्of the worlds/beings
जगताम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
अधीशःthe lord/overlord
अधीशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअधि-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कालेin time/at the proper time
काले:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
सृजतिcreates
सृजति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अत्तिdevours/destroys
अत्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअद् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
हेलयाplayfully/with ease
हेलया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootहेला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
प्राप्यhaving attained (him)
प्राप्य:
Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootप्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृत्)
Formल्यपन्त अव्यय (gerund): ‘प्राप्य’ = having attained
भक्तःa devotee
भक्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभक्त (प्रातिपदिक; √भज् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
not
:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअवधारण/हेतुबोधक निपात (particle: indeed/for)
सीदतिsinks/falls into distress
सीदति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसद् (धातु; सीद्)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्ति सूचक अव्यय (quotative/end marker)

Narrative voice within Brahmā–Nārada dialogue context (deduced from adhyāya colophon)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual frame)

Type: kshetra

Listener: Nārada

Scene: Cosmic-theological tableau: the Lord pervading the universe, with subtle imagery of creation and dissolution; a devotee at His feet, protected and serene, symbolizing ‘na hi sīdati’.

J
Jagadīśa (Lord of the universe)
B
bhakta
C
creation and dissolution

FAQs

Exclusive devotion to the all-pervading Lord grants unshakable refuge; the devotee who attains Him does not come to ruin.

Though theological, it is spoken within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya setting, reinforcing that the kṣetra’s worship leads to lasting spiritual security.

Persistent service/worship (sevā) with full effort—an all-life devotional prescription rather than a single ritual act.