Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

ऋतुयानं गृहस्थस्य तप एव सदैव हि । चातुर्मास्ये हरिप्रीत्यै तन्निषेव्यं महत्तपः

ṛtuyānaṃ gṛhasthasya tapa eva sadaiva hi | cāturmāsye hariprītyai tanniṣevyaṃ mahattapaḥ

Das den Jahreszeiten entsprechende Verhalten eines Hausvaters ist stets Tapas. Es während Cāturmāsya zur Freude Haris zu üben, wird als große Askese verkündet.

ṛtuyānamseasonal observance/going by seasons
ṛtuyānam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootṛtu + yāna (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; तत्पुरुषः (ऋतूनां यानम्) (nom/acc singular)
gṛhasthasyaof a householder
gṛhasthasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootgṛhastha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (genitive singular)
tapaḥausterity
tapaḥ:
Pradhana-predicative (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (nominative singular)
evaindeed
eva:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्ययम् (particle)
sadaivaalways
sadaiva:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsadā + eva (अव्यय-द्वय)
Formकालवाचक-अव्ययम् + अवधारणार्थक-अव्ययम् (always indeed)
hifor/indeed
hi:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिश्चय/हेतुवाचक-अव्ययम् (particle)
cāturmāsyein Cāturmāsya
cāturmāsye:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootcāturmāsya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (locative singular)
hariprītyaifor Hari’s pleasure
hariprītyai:
Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Roothari + prīti (प्रातिपदिके)
Formस्त्रीलिङ्गे चतुर्थी एकवचनम्; तत्पुरुषः (हरेः प्रीतिः) (dative singular: purpose)
tatthat (observance)
tat:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (accusative singular)
niṣevyamto be practiced/observed
niṣevyam:
Pradhana-predicative (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootni-√sev (धातु) + यत्/अनीय (कृदन्त)
Formअनीय/यत्-प्रत्ययान्तं भाव्यर्थकं; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (gerundive: ‘to be practiced/served’)
mahattapaḥ(is) great austerity
mahattapaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmahat + tapas (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (nominative singular)

Brahmā

Scene: A disciplined householder at dawn in monsoon season, performing simple worship and restrained conduct, offering the fruits to Hari during Cāturmāsya.

G
Gṛhastha
H
Hari (Viṣṇu)
C
Cāturmāsya

FAQs

Right living in harmony with dharma and season becomes true austerity when oriented toward divine pleasure.

The verse emphasizes the time-sacrament (Cāturmāsya) rather than naming a particular tīrtha; it belongs to the Nāgara Khaṇḍa’s tīrtha-māhātmya setting.

Observe season-appropriate household disciplines (ṛtucaryā) and dedicate them to Hari during Cāturmāsya.