Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

रसांश्च सृजता तेन मधु सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तच्छस्यते श्राद्धे पितॄणां तुष्टिदायकम्

Transliteration

rasāṃśca sṛjatā tena madhu sṛṣṭaṃ svayaṃbhuvā | tena tacchasyate śrāddhe pitṝṇāṃ tuṣṭidāyakam

Translation

Als der Selbstgeborene (Svayambhū) die Essenzen der Geschmäcke (rasa) erschuf, entstand auch der Honig. Darum wird Honig im śrāddha gepriesen, denn er schenkt den Pitṛs, den Ahnen, Zufriedenheit.

Word by Word

• रसान्: juices/essences
• रसान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (and)

• सृजता: by (him) creating
• सृजता: Karana (Instrument/करण)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि (by creating)

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मधु: honey
• मधु: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सृष्टम्: created
• सृष्टम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि/भावे (created)

• स्वयंभुवा: by the Self-born (Brahmā)
• स्वयंभुवा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्वयंभू (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तेन: therefore/with that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (therefore/with that)

• तत्: that (honey)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; संकेतार्थकं सर्वनाम (that)

• शस्यते: is praised/recommended
• शस्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शंस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमान), कर्मणि-प्रयोगः (passive), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• श्राद्धे: in the śrāddha rite
• श्राद्धे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• तुष्टिदायकम्: giving satisfaction
• तुष्टिदायकम्: Karta (Subject-Complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक) + दायक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (तुष्टिं ददाति इति)

Speaker

Bhartṛyajña

Visual Art Cues

Scene: Brahmā (Svayambhū) seated on a lotus, emanating the rasas of creation; from the flow of rasa arises a golden stream of honey, while a householder performs śrāddha with a small honey vessel placed near piṇḍas, and subtle Pitṛ figures appear satisfied in the background.

Characters & Entities

• Svayambhū (Brahmā)
• Madhu (honey)
• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha is refined by auspicious substances; honey is celebrated as a dharmic offering that directly delights the pitṛs.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse focuses on śrāddha substance (madhu) rather than naming a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

It recommends honey as a praised śrāddha offering for pitṛ-tuṣṭi (ancestral satisfaction).