Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

नाडी षष्टिपला प्रोक्ता तासां षष्ट्या दिनं निशा । निश्वासोच्छ्वसितानां च परिसंख्या न विद्यते । सदाशिवसमुत्थानामेतस्मात्सोऽक्षयः स्मृतः

nāḍī ṣaṣṭipalā proktā tāsāṃ ṣaṣṭyā dinaṃ niśā | niśvāsocchvasitānāṃ ca parisaṃkhyā na vidyate | sadāśivasamutthānāmetasmātso'kṣayaḥ smṛtaḥ

Eine Nāḍī (nāḍī) wird als sechzig Palas (pala) bezeichnet; und durch sechzig solcher Nāḍīs entsteht ein Tag und eine Nacht. Doch die Gesamtzahl von Ein- und Ausatmungen ist nicht festgelegt. Darum wird, was aus Sadāśiva hervorgeht, als „akṣaya“ — unvergänglich — in Erinnerung gehalten.

नाडीa nāḍī (time unit)
नाडी:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootनाडी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
षष्टिपलाconsisting of sixty palas
षष्टिपला:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक) + पल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्या-तत्पुरुषः (षष्टि-पलाः यस्याः सा)
प्रोक्ताis declared
प्रोक्ता:
Kriya (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootप्र√वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाडी इति विशेष्येण सह
तासाम्of those (nāḍīs)
तासाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
षष्ट्याby sixty
षष्ट्या:
Karana (Instrument/Measure)
TypeAdjective
Rootषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; दिनं निशा इत्यस्य परिमाणवाचक-विशेषणम्
दिनम्day
दिनम्:
Karta (Subject; in equation)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
निशाnight
निशा:
Karta (Subject; paired)
TypeNoun
Rootनिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; दिनम् इत्यस्य समुच्चय/समाहारार्थे
निश्वासोच्छ्वसितानाम्of exhalations and inhalations
निश्वासोच्छ्वसितानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनिश्वास + उच्छ्वसित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; निश्वासः + उच्छ्वसितम् इति द्वन्द्वः (श्वास-प्रकाराणाम्)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
परिसंख्याa total count/limit
परिसंख्या:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपरिसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
not
:
Negation
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-निपात (negation particle)
विद्यतेexists/is found
विद्यते:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Root√विद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
सदाशिवसमुत्थानाम्of those arising from Sadāśiva
सदाशिवसमुत्थानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसदा + शिव (प्रातिपदिक) + समुत्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सदाशिवात् समुत्थानानि)
एतस्मात्from this
एतस्मात्:
Apadana (Ablative/Source)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
सःhe/that (one)
सः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अक्षयःimperishable
अक्षयः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सः इति विशेष्यस्य विशेषणम्
स्मृतःis regarded/remembered
स्मृतः:
Kriya (Predicate; passive)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘इति स्मृतः’ = is considered/remembered

Sūta (deduced)

Listener: Ṛṣis

Scene: A diagrammatic scene: a water-clock and sun-moon show measured time; above them, a luminous Sadāśiva form radiates ‘akṣaya’ light, dissolving numeric marks into pure glow.

S
Sadāśiva

FAQs

What is rooted in Sadāśiva is beyond finite counting; the imperishable (akṣaya) is realized by turning from measurable time to the timeless source.

The passage sits within a Tīrthamāhātmya framework, but this verse itself emphasizes metaphysical time and Śaiva imperishability rather than a named location.

No specific ritual is given; it provides cosmological/time doctrine used to support tīrtha-faith and spiritual reflection.