Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 65

अष्टषष्टिप्रमाणश्च गणोऽस्माकं व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा पद्मजो ज्ञात्वा संकीर्णं यतमंडपम् । व्याप्तं देवगणैः सर्वैस्त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणकैः

aṣṭaṣaṣṭipramāṇaśca gaṇo'smākaṃ vyavasthitaḥ | tacchrutvā padmajo jñātvā saṃkīrṇaṃ yatamaṃḍapam | vyāptaṃ devagaṇaiḥ sarvaistrayastriṃśatpramāṇakaiḥ

„Unser Gefolge ist in der Zahl von achtundsechzig geordnet. Als der Lotosgeborene (Brahmā) dies hörte, erkannte er, dass die Versammlungshalle überfüllt war—ringsum erfüllt von allen göttlichen Scharen, nach dem Maß der dreiunddreißig (Klassen).“

अष्टषष्टिप्रमाणःhaving the number sixty-eight
अष्टषष्टिप्रमाणः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्ट-षष्टि-प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समास: अष्टषष्टिः प्रमाणं यस्य (i.e., ‘of the measure/number 68’)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
गणःgroup
गणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अस्माकम्of us
अस्माकम्:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
व्यवस्थितःis arranged / stands established
व्यवस्थितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-अव-√स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicative ‘is arranged/established’
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; object of श्रुत्वा
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√श्रु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive)
पद्मजःthe lotus-born (Brahmā)
पद्मजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपद्म-ज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; पद्मात् जातः (उपपद-तत्पुरुष)
ज्ञात्वाhaving known / realizing
ज्ञात्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive)
संकीर्णम्crowded / filled
संकीर्णम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-√कीर्/√कॄ (धातु) → संकीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; adjective qualifying मण्डपम्
यतwhich
यत:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; relative pronoun used adjectivally with मण्डपम् (‘which’)
मण्डपम्pavilion
मण्डपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
व्याप्तम्pervaded / filled
व्याप्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-√आप् (धातु) → व्याप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; adjective qualifying मण्डपम्
देवगणैःby groups of gods
देवगणैः:
Karana (Instrument/Agent/करण)
TypeNoun
Rootदेव-गण (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/करण), बहुवचन, पुल्लिङ्ग; देवाणां गणाः (षष्ठी-तत्पुरुष)
सर्वैःby all
सर्वैः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), बहुवचन, पुल्लिङ्ग; adjective qualifying देवगणैः
त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणकैःnumbering thirty-three
त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणकैः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयस्-त्रिंशत्-प्रमाणक (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), बहुवचन, पुल्लिङ्ग; द्विगु-समास: त्रयस्त्रिंशत् प्रमाणं येषाम् (i.e., ‘of the number 33’)

Unspecified (narrative voice describing Brahmā’s understanding and the divine assembly)

Tirtha: Audumbarī (contextual)

Type: kshetra

Scene: Brahmā realizes the pavilion is overcrowded: a host of 68 attendants plus all divine groups, the thirty-three classes, filling the hall in every direction.

B
Brahmā (Padmaja)
D
Deva-gaṇas (Trayastriṃśat)

FAQs

When a tīrtha’s sanctity manifests, even the gods gather—divine order and sacred numbers symbolize cosmic participation in dharma.

The verse supports the Audumbarī-related tīrtha setting by depicting a grand divine congregation around its establishment.

No direct rite is prescribed; it contextualizes a consecratory or consultative assembly involving divine hosts.