Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

यथा शृंगं रुरोः काये वर्धमानस्य वर्धते । एवं तृष्णापि यत्नेन वर्धमानेन वर्धते

yathā śṛṃgaṃ ruroḥ kāye vardhamānasya vardhate | evaṃ tṛṣṇāpi yatnena vardhamānena vardhate

Wie das Geweih am Leib des Hirsches mit seinem Wachstum wächst, so wächst auch die dürstende Begierde—sie wächst durch das eigene eifrige Streben nach ihr.

यथाas
यथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक
शृङ्गम्horn
शृङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
रुरोःof the antelope (ruru)
रुरोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
कायेin the body
काये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
वर्धमानस्यof the growing (one)
वर्धमानस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootवर्धमान (कृदन्त; वर्ध् धातु + शानच्)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; वर्तमानकाले शानच्; विशेषण (of one that is growing)
वर्धतेgrows
वर्धते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवर्ध् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
तृष्णाcraving/desire
तृष्णा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतृष्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)
यत्नेनby effort
यत्नेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
वर्धमानेनby (its) growing
वर्धमानेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootवर्धमान (कृदन्त; वर्ध् धातु + शानच्)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण (by/with one growing; i.e., when it is being indulged)
वर्धतेgrows
वर्धते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवर्ध् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

Atithi (inferred)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A deer (ruru) stands in a forest clearing; its horn is emphasized as it grows, while a human figure reflects on how craving grows through effort.

FAQs

Craving grows by being pursued; redirecting effort toward dharma and inner discipline curbs it.

The instruction appears within the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya narrative frame.

None explicitly; it teaches self-restraint and wise use of effort.