Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

अहो क्षेत्रमहो क्षेत्रं पुण्यं रम्यं द्विजप्रियम् । तस्मायज्ञं करिष्यामि क्षेत्रेऽस्मिंश्च द्विजाश्रये

Transliteration

aho kṣetramaho kṣetraṃ puṇyaṃ ramyaṃ dvijapriyam | tasmāyajñaṃ kariṣyāmi kṣetre'smiṃśca dvijāśraye

Translation

O, welch heiliges Kṣetra—ja, wahrhaft heilig—voll Verdienst, lieblich und den Zweimalgeborenen teuer! Darum werde ich in diesem Kṣetra, der Zuflucht der Brahmanen, ein Yajña vollziehen.

Word by Word

• अहो: ah!
• अहो: Sambandha (Interjection/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: विस्मयादिबोधक-अव्यय (exclamation)

• क्षेत्रम्: (this) sacred place
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विस्मयवाक्ये उद्देश्यम्

• अहो: ah!
• अहो: Sambandha (Interjection/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: विस्मयादिबोधक-अव्यय

• क्षेत्रम्: the sacred place
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति-बल (emphatic repetition)

• पुण्यम्: holy
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम्)

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• द्विजप्रियम्: dear to brahmins
• द्विजप्रियम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्विज + प्रिय (प्रातिपदिक); समासः
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (द्विजानां प्रियम्)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे (therefore/from that)

• यज्ञम्: a sacrifice
• यज्ञम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन

• करिष्यामि: I will perform
• करिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future/लृट्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• क्षेत्रे: in the field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• द्विजाश्रये: in the refuge/abode of brahmins
• द्विजाश्रये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्विज + आश्रय (प्रातिपदिक); समासः
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (द्विजानाम् आश्रयः)

Speaker

Brahmā (Pitāmaha) [direct speech within Sūta’s narration]

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijas present; also the broader dvija audience addressed by the narrator

Visual Art Cues

Scene: Brahmā, moved with admiration, proclaims the kṣetra’s greatness; the landscape appears radiant and welcoming, with dvijas and ascetics as living ornaments of the holy region.

Characters & Entities

• Brahmā (Pitāmaha)
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest rituals bear fruit when performed in a sanctified landscape sustained by dharma, learning, and purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is praised as puṇya, ramya, and dvijapriya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brahmā’s intention to perform yajña at this kṣetra, implying its special efficacy for sacrificial rites.