Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

अथ तोयेन शीतेन सेचयित्वा मुहुर्मुहुः । दत्त्वा भूयोऽपि वातं च यावच्चक्रे सचेतनाम् । तावत्कात्यायनी प्राप्ता मैत्रेयी च ससंभ्रमम्

atha toyena śītena secayitvā muhurmuhuḥ | dattvā bhūyo'pi vātaṃ ca yāvaccakre sacetanām | tāvatkātyāyanī prāptā maitreyī ca sasaṃbhramam

Dann besprengte er sie immer wieder mit kühlem Wasser und fächelte ihr erneut Luft zu, bis er sie wieder zu Bewusstsein brachte. Da traf Kātyāyanī ein, und auch Maitreyī kam in großer Bestürzung herbei.

अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक/आरम्भार्थक (indeclinable; sequential/then)
तोयेनwith water
तोयेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन (instrumental singular)
शीतेनcold
शीतेन:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (instrumental singular; qualifying 'toyenā')
सेचयित्वाhaving sprinkled
सेचयित्वा:
Kriya (Gerundial action/पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootसिच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having sprinkled)
मुहुःagain and again
मुहुः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time/frequency)
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति द्वारा आवृत्तिवाचक (reduplication for repetition)
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Kriya (Gerundial action/पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having given/applied)
भूयःagain
भूयः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस्/भूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (again/further)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
वातम्air/wind
वातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (accusative singular)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
यावत्until/as long as
यावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/सम्बन्ध)
Formअव्यय; यावत्-तावत् सम्बन्धे परिमाण/काल-सीमा (correlative: as long as/until)
चक्रेdid/made
चक्रे:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (3rd person singular, middle)
सचेतनाम्conscious
सचेतनाम्:
Karma (Object complement/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootस-चेतना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (accusative singular; 'endowed with consciousness')
तावत्then/so long
तावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; तावत्-यावत् सम्बन्धे (then/so long)
कात्यायनीKātyāyanī
कात्यायनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकात्यायनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
प्राप्ताarrived
प्राप्ता:
Kriya (Predicate participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (having arrived/came)
मैत्रेयीMaitreyī
मैत्रेयी:
Karta (Co-subject/सहकर्ता)
TypeNoun
Rootमैत्रेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
ससंभ्रमम्in haste/anxiously
ससंभ्रमम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस-सम्भ्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण (adverbial: 'with agitation/haste')

Narrative voice (continuation; likely under Sūta’s narration in the adhyāya)

Scene: A fainted woman is revived by repeated sprinkling of cool water and fanning; two women—Kātyāyanī and Maitreyī—rush in, anxious and breathless, as the revived figure stirs.

K
Kātyāyanī
M
Maitreyī

FAQs

Dharma is practical as well as devotional—care for the vulnerable and restore life and awareness through timely action.

No particular tīrtha is named in this verse; it is part of the broader sacred-place narrative context.

It mentions the use of cool water and air as a restorative act, but not as a formal vow/vrata; it functions as immediate aid.