Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

एतत्सारस्वतं नाम व्याख्यानमतिबुद्धिदम् । यः पठेच्छ्रणुयाद्वापि मतिस्तस्य विवर्द्धते । सरस्वत्याः प्रसादेन सत्यमेतन्म योदितम्

etatsārasvataṃ nāma vyākhyānamatibuddhidam | yaḥ paṭhecchraṇuyādvāpi matistasya vivarddhate | sarasvatyāḥ prasādena satyametanma yoditam

Diese Darlegung heißt „Sārasvata“ und verleiht scharfen Verstand. Wer sie rezitiert oder auch nur hört, dessen Einsicht wächst. Durch die Gnade der Göttin Sarasvatī ist dies wahrlich, was ich verkündet habe.

एतत्this
एतत्:
Visheshya (Head term)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — demonstrative 'this'
सारस्वतम्pertaining to Sarasvatī
सारस्वतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसारस्वत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — adjective qualifying एतत्/व्याख्यानम्
नामnamed
नाम:
Sambandha (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (नामनिर्देशक) — 'called/named'
व्याख्यानम्explanation/discourse
व्याख्यानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative singular (subject/apposition)
अतिबुद्धिदम्bestowing great intelligence
अतिबुद्धिदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + बुद्धि (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक) < √दा (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — adjective 'giving great intellect'; उपपद-तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुष (अतिबुद्धिं ददाति)
यःwhoever
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — relative pronoun
पठेत्should read
पठेत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√पठ् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — 'should read'
शृणुयात्should listen
शृणुयात्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — 'should hear/listen'
वाor
वा:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (विकल्प) — disjunctive particle 'or'
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/अपि-भाव) — particle 'also/even'
मतिःintellect/understanding
मतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — Nominative singular
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular
विवर्धतेincreases
विवर्धते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√वृध् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — 'increases' (ātmanepada)
सरस्वत्याःof Sarasvatī
सरस्वत्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular
प्रसादेनby the grace
प्रसादेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रसाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन — Instrumental singular
सत्यम्true
सत्यम्:
Kriya-anvaya (Predicate complement)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — predicate adjective 'true'
एतत्this
एतत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — 'this'
मयाby me
मया:
Karana (Agent in passive/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/करण), एकवचन — Instrumental singular
उदितम्spoken/declared
उदितम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√वद्/√वच् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — past participle 'said/uttered'

Sūta (deduced from immediate chapter context; explicit in 174.1)

Tirtha: Sārasvata-vyākhyāna (phalaśruti)

Type: kshetra

Listener: brāhmaṇas/dvijas

Scene: A circle of brāhmaṇas listens as the narrator proclaims the phalaśruti; Sarasvatī appears above as a blessing presence, bestowing a radiant light at the forehead (buddhi).

S
Sarasvatī
S
Sārasvata (teaching/exposition)

FAQs

Śravaṇa (hearing) and pāṭha (recitation) of sacred narrative are themselves dharmic practices that refine intellect under Sarasvatī’s blessing.

Indirectly the Śrīhāṭakeśvara-kṣetra tīrtha-context, while explicitly glorifying the ‘Sārasvata’ teaching connected to Sarasvatī.

Recitation (paṭha) or attentive hearing (śravaṇa) of this Sārasvata exposition for the increase of understanding.