Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

नारीभिश्च विशेषेण पुत्रप्राप्तिरनुत्तमा । तथान्यदपि यत्किंचिद्वांछितं हृदये स्थितम्

Transliteration

nārībhiśca viśeṣeṇa putraprāptiranuttamā | tathānyadapi yatkiṃcidvāṃchitaṃ hṛdaye sthitam

Translation

Und besonders für Frauen ist das Erlangen von Söhnen ein unvergleichlicher Segen. Ebenso wird dort jeder andere Wunsch erfüllt—alles, was im Herzen gehegt wird.

Word by Word

• नारीभिः: by women
• नारीभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः (instrumental of manner)

• पुत्रप्राप्तिः: attainment of a son
• पुत्रप्राप्तिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + प्राप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पुत्रस्य प्राप्तिः = ‘attainment of a son’)

• अनुत्तमा: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying प्राप्तिः)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (likewise/also)

• अन्यत्: other (thing)
• अन्यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/बल)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• यत्: whatever which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• किंचित्: anything
• किंचित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite)

• वाञ्छितम्: desired
• वाञ्छितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाञ्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘desired’

• हृदये: in the heart
• हृदये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स्थितम्: situated, abiding
• स्थितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘situated/remaining’

Speaker

Sūta (implied continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Apsaras-kṛta Kuṇḍa (wish-fulfilling; unnamed in excerpt)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dvija-sattamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Women pilgrims offer flowers and lamps to Pārvatī on the pond bank after bathing; a mother cradles a child as a visual emblem of putra-prāpti; the pond shines with sanctity.

Characters & Entities

• Women devotees (nārī)
• Apsarāḥ-kuṇḍa (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are portrayed as compassionate channels of divine grace, meeting worldly needs while drawing the heart toward dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Apsarāḥ-kuṇḍa tīrtha within the Śrīhāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied practice is snāna at the tīrtha, associated here with blessings like progeny and wish-fulfilment.