Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 80

Devanagari script

एषा कृत्या वधार्थाय तव रुद्रेण निर्मिता । यैषा सिंहसमारूढा चक्रांकितकरा स्थिता

Transliteration

eṣā kṛtyā vadhārthāya tava rudreṇa nirmitā | yaiṣā siṃhasamārūḍhā cakrāṃkitakarā sthitā

Translation

„Dies ist eine kṛtyā —die Gestalt eines machtvollen, vernichtenden Ritualwirkens—, von Rudra zu deinem Tod erschaffen. Sie steht, auf einem Löwen reitend, die Hand vom Diskus gezeichnet.“

Word by Word

• एषा: this (woman/entity)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — “this (she)”

• कृत्या: kṛtyā (magical being)
• कृत्या: Apposition (समानााधिकरण/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: कृत्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — “a magical creation/rite-personified (kṛtyā)”

• वधार्थाय: for killing
• वधार्थाय: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; तत्पुरुषः — “वधस्य अर्थः” → “for killing” (purpose dative)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन — genitive: “of you/your”

• रुद्रेण: by Rudra
• रुद्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन — instrumental: “by Rudra”

• निर्मिता: created
• निर्मिता: Karta (Subject/कर्ता) (एषा/कृत्या इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: निर् + मा (धातु) + क्त (प्रत्यय) → निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः — “created/made”

• या: who/which
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — relative pronoun “who/which”

• एषा: this (same one)
• एषा: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — correlative “this (same)”

• सिंहसमारूढा: mounted on a lion
• सिंहसमारूढा: Karta (Subject/कर्ता) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सिंह (प्रातिपदिक) + समारूढ (सम्+आ+रुह् धातु + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सप्तमी/उपपद-तत्पुरुषार्थे — “सिंहे समारूढा” (mounted on a lion)

• चक्राङ्कितकरा: with hands marked by a discus
• चक्राङ्कितकरा: Karta (Subject/कर्ता) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + अङ्कित (अङ्क् धातु + क्त) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः — “चक्रेण अङ्किताः कराः यस्याः सा” (she whose hands are marked with a discus)

• स्थिता: standing
• स्थिता: Karta (Subject/कर्ता) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्तः — “standing/remaining”

Speaker

Unspecified narrator (addressing Andhaka)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Andhaka

Visual Art Cues

Scene: A terrifying yet majestic kṛtyā manifests: a fierce feminine figure mounted on a lion, one hand bearing a cakra-mark (or holding a discus), eyes blazing; the air crackles with mantra-fire; Andhaka recoils as Nārada points to her as Rudra’s creation.

Characters & Entities

• Rudra
• Andhaka
• Kṛtyā
• Lion (vāhana motif)
• Cakra (discus emblem)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma invites divinely sanctioned counter-force; Rudra’s śakti manifests to restore cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is explicitly named in this verse; it contributes to the broader Tīrthamāhātmya narrative tapestry.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse alludes to a kṛtyā (rite-born force) but does not prescribe a public ritual for devotees.