Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

वानप्रस्थव्रते तिष्ठन्सकृन्मैथुनतत्परः । क्षेत्रजैस्तनयैर्वंशे कुरोस्तस्मादुपस्थिते

vānaprasthavrate tiṣṭhansakṛnmaithunatatparaḥ | kṣetrajaistanayairvaṃśe kurostasmādupasthite

Im Gelübde des vānaprastha verharrend, vereinigte er sich nur ein einziges Mal; und so wurde durch als kṣetraja geborene Söhne das Kuru-Geschlecht aus jenem Niedergang wiederhergestellt.

वानप्रस्थव्रतेin the vow of the forest-dweller (vānaprastha)
वानप्रस्थव्रते:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवानप्रस्थ-व्रत (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; वानप्रस्थस्य व्रतम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः; Locative of sphere (अधिकरण)
तिष्ठन्standing, remaining
तिष्ठन्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ/Present active participle), परस्मैपदी; प्रथमा एकवचन, पुल्लिङ्ग; ‘standing/remaining’
सकृत्once
सकृत्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
मैथुनतत्परःintent on sexual union
मैथुनतत्परः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमैथुन-तत्पर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘मैथुने तत्परः’ इति सप्तमी/तत्पुरुष-प्रायः; विशेषणम्
क्षेत्रजैःby kṣetraja (field-born)
क्षेत्रजैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootक्षेत्रज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; ‘field-born/obtained through kṣetra’ (sons)
तनयैःby sons
तनयैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
वंशेin the lineage
वंशे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative (अधिकरण)
कुरोःof Kuru
कुरोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकुरु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive (सम्बन्ध)
तस्मात्from him/thereafter
तस्मात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसक, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; Ablative (अपादान)
उपस्थितेwhen it had occurred / having come to pass
उपस्थिते:
Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootउप-स्था (धातु)
Formभूतकाले कृदन्तः (क्त/PPP), प्रथमा/सप्तमी एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; ‘having occurred/being present’; here: ‘when (it) had come about’ (locative absolute sense)

Sūta (continuing narration)

Scene: An austere vānaprastha figure in forest hermitage, with minimal household signs, contemplating lineage duty; symbolic depiction of the Kuru banner/lineage tree being restored through a single sanctioned act.

V
Vyāsa
K
Kuru

FAQs

Discipline and restraint can coexist with duty; dharma is fulfilled with minimal indulgence and maximum purpose.

No tīrtha is directly mentioned in this verse.

Implied is the disciplined observance of vānaprastha-vrata; no explicit tīrtha-ritual (snāna, dāna, japa) is stated.