Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

सूत उवाच । तस्य भार्याद्वयं श्रेष्ठमासीत्सर्वगुणान्वितम् । एका गुणवती तस्य मैत्रेयीति प्रकीर्तिता

Transliteration

sūta uvāca | tasya bhāryādvayaṃ śreṣṭhamāsītsarvaguṇānvitam | ekā guṇavatī tasya maitreyīti prakīrtitā

Translation

Sūta sprach: „Er hatte zwei vortreffliche Gattinnen, mit allen Tugenden ausgestattet. Eine seiner tugendhaften Frauen war unter dem Namen Maitreyī berühmt.“

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• भार्याद्वयम्: two wives (a pair of wives)
• भार्याद्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; समासः द्विगु (द्वे भार्ये यस्य/द्वयम्)

• श्रेष्ठम्: excellent
• श्रेष्ठम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सर्वगुणान्वितम्: endowed with all virtues
• सर्वगुणान्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + गुण + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इ/अन्वि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुष (सर्वैः गुणैः अन्वितम् = endowed with all virtues)

• एका: one (of them)
• एका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• गुणवती: virtuous
• गुणवती: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• मैत्रेयी: Maitreyi
• मैत्रेयी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मैत्रेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• इति: thus/so-called
• इति: Sambandha (Marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/निरूपण-अव्यय (quotative particle)

• प्रकीर्तिता: was called/renowned
• प्रकीर्तिता: Karma (Patient/कर्म-भाव)
• Type: Adjective
• Root: प्र-कीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कीर्त्/कीर्तय्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘was called/renowned’ (agreeing with मैत्रेयी)

Speaker

Sūta

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates Yājñavalkya’s household: two dignified wives; Maitreyī shown as serene, attentive, holding a rosary or manuscript, embodying inquiry and virtue.

Characters & Entities

• Sūta
• Maitreyī
• Yājñavalkya (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma honors virtue and character, presenting exemplary figures as part of sacred history linked to holy places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the tirtha narrative of Adhyāya 130; the tirtha names appear in the following verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it provides narrative background (identifying Maitreyī).