Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 59

Devanagari script

भास्कर उवाच । अहं तव कृपाविष्टस्तेजः संहृत्य तत्परम् । ततश्चात्र समायातस्तेन नो दह्यसे द्विज

Transliteration

bhāskara uvāca | ahaṃ tava kṛpāviṣṭastejaḥ saṃhṛtya tatparam | tataścātra samāyātastena no dahyase dvija

Translation

Bhāskara sprach: „Aus Mitgefühl für dich habe ich meinen Glanz zurückgenommen und gezügelt. Darum bin ich auf diese Weise hierher gekommen, o Zweimalgeborener, damit du nicht von ihm verbrannt wirst.“

Word by Word

• भास्करः: Bhāskara (Sun)
• भास्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nominative), एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन

• कृपाविष्टः: entered by (filled with) compassion
• कृपाविष्टः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृपा + आविष्ट (प्रातिपदिक; आ + विश् (धातु) + क्त)
• Form: क्त-भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of ‘अहम्’)

• तेजः: radiance; heat
• तेजः: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), एकवचन

• संहृत्य: having withdrawn; having restrained
• संहृत्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + हृ (धातु) + ल्यप्
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• तत्परम्: intent on that; directed to that (fully)
• तत्परम्: Karman (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत्पर (प्रातिपदिक: तत् + पर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (of ‘तेजः’)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• समायातः: having come; arrived
• समायातः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + या (धातु) + क्त
• Form: क्त-भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of ‘अहम्’)

• तेन: by that; therefore
• तेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; तृतीया (Instrumental), एकवचन; हेतु/करणवाचक

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• दह्यसे: you are burned; you burn
• दह्यसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (passive sense: ‘you are burned’)

• द्विज: O twice-born (brahmin)
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speaker

Bhāskara (Sūrya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bhāskara speaks gently, explaining he has withdrawn his radiance out of compassion; the visual contrast shows subdued rays and the sage unharmed, calm, and attentive.

Characters & Entities

• Bhāskara/Sūrya
• dvija (Yājñavalkya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power is tempered by compassion; true grace makes the overwhelming approachable for the devotee.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The darśana occurs within the sacred setting of Hāṭakeśvara-kṣetra described in this adhyāya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it explains the theological reason for the deity’s moderated manifestation (tejas-saṃharaṇa).