Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

उत्पादितस्तु पुत्रोऽयमौत्सुक्याद्ब्राह्मणेन तु । अटाख्यो भूपतिस्तस्माल्लोके ख्यातो भविष्यति

Transliteration

utpāditastu putro'yamautsukyādbrāhmaṇena tu | aṭākhyo bhūpatistasmālloke khyāto bhaviṣyati

Translation

„Dieser Sohn ist aus dem brennenden Verlangen des Brahmanen hervorgebracht worden; darum wird jener König in der Welt unter dem Namen ‚Aṭa‘ berühmt sein.“

Word by Word

• उत्पादितः: produced/begotten
• उत्पादितः: Karta (Predicate qualifier/कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: उत्-√पद्/√पाद् (धातु) → उत्पादित (णिच् + क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; causative sense ‘caused to be produced’

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (adversative/emphatic: ‘but/indeed’)

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• औत्सुक्यात्: from eagerness
• औत्सुक्यात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: औत्सुक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु), एकवचन

• ब्राह्मणेन: by a brahmin
• ब्राह्मणेन: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• अटाख्यः: named ‘Aṭa’
• अटाख्यः: Karta (Qualifier/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अट (प्रातिपदिक/नाम) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नामधारय: ‘अट इति आख्यः’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूपति-विशेषण

• भूपतिः: king
• भूपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘भूमेः पति’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: ‘therefore/from that’)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• ख्यातः: famous
• ख्यातः: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) विशेषण, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग

• भविष्यति: will become
• भविष्यति: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्/Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; √भू (to be/become)

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: vipraḥ (immediate), brāhmaṇāḥ (kathā-śrotāraḥ)

Visual Art Cues

Scene: Ākāśa-vāṇī putrasya utpattiṃ nāmaṃ ca ghoṣayati; vipraḥ pathi sthitaḥ, upari vāṇī; dūre rāja-bhāva-sūcanā (dhvaja/siṃha-cihna).

Characters & Entities

• brāhmaṇa
• King Aṭa (Aṭākhya bhūpati)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas portray desire directed toward dharma as a force that shapes destiny, names, and public remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Aṭeśvara’s origin-māhātmya within Hāṭakeśvara-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it explains the cause of the king’s name and fame.