Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 125›Shloka 41
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

तथा मर्त्यानिलस्पृष्टन्द्यतत्त्कणात्स महीपतिः । सा च कन्या जराग्रस्ता संजाता श्वेतमूर्द्धजा

Transliteration

tathā martyānilaspṛṣṭandyatattkaṇātsa mahīpatiḥ | sā ca kanyā jarāgrastā saṃjātā śvetamūrddhajā

Translation

Ebenso: In dem Augenblick, da ihn der sterbliche Wind berührte, wurde jener König verwandelt. Und das Mädchen wurde von Alter befallen, ihr Haar ward weiß.

Word by Word
तथाthus
तथा:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक — ‘thus/likewise’
मर्त्यmortal
मर्त्य:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular (qualifying mahīpatiḥ)
अनिलby wind
अनिल:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअनिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — instrumental singular (in compound relation)
स्पृष्टःtouched
स्पृष्टः:
Kriya (State/क्रिया)
TypeAdjective
Rootस्पृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘touched’
अद्यtoday/now
अद्य:
Kala-adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय — ‘today/now’
तत्that
तत्:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — deictic ‘that’ (used adverbially with kṣaṇāt)
क्षणात्from that moment
क्षणात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन — ablative singular
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular
महीपतिःking (lord of the earth)
महीपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘महेः पतिः’
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय — conjunction ‘and’
कन्याgirl/maiden
कन्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular
जराग्रस्ताafflicted by old age
जराग्रस्ता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजरा (प्रातिपदिक) + ग्रस्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular; तत्पुरुषः ‘जरया ग्रस्ता’
संजाताbecame
संजाता:
Kriya (State/क्रिया)
TypeAdjective
Rootसम् + जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘become/arisen’
श्वेतमूर्द्धजाhaving white hair
श्वेतमूर्द्धजा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक) + मूर्द्धज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular; बहुव्रीहिः ‘श्वेताः मूर्द्धजाः यस्याः सा’
Speaker

Narrator (Purāṇic frame narrator; specific speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sudden gust sweeps across the king and the maiden; in an instant their bodies show age—wrinkles, stooped posture, and the maiden’s hair turns white. Companions recoil; the sky darkens slightly, emphasizing the shock of time made visible.

Characters & Entities
K
king
M
maiden/daughter

FAQs

Time and mortality can overtake all embodied beings in an instant; the episode underscores vairāgya (detachment) and the urgency of dharma.

Not named in this verse; the transformation occurs within the Mahātmya’s narrative frame.

None in this verse.

←Previous Verse
Next Verse→