Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

तस्मान्नैतद्धृदि स्थाप्यं कर्मनिंद्यं करिष्यसि । यत्तस्यांशं प्रभोक्ता त्वं वयं सर्वे प्रभुंजकाः

Transliteration

tasmānnaitaddhṛdi sthāpyaṃ karmaniṃdyaṃ kariṣyasi | yattasyāṃśaṃ prabhoktā tvaṃ vayaṃ sarve prabhuṃjakāḥ

Translation

Darum bewahre diesen Gedanken nicht im Herzen und tue keine tadelnswerten Werke, indem du denkst: „Du, o Herr, wirst deinen Anteil genießen, und wir alle werden mitgenießen.“

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Hetu/Apādāna (Cause/Source)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; अव्ययीभावेन हेतु/निमित्तार्थे ‘तस्मात्’ = ‘therefore/from that’

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; ‘this’ (object of mental placing)

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• स्थाप्यम्: should be placed/kept
• स्थाप्यम्: Vidhi (Obligation predicate)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + यत् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (भाव्य/कर्तव्य), ‘स्थाप्य’ (gerundive/future passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-भावः = ‘to be placed/should be placed’

• कर्मनिन्द्यम्: blameworthy as an act
• कर्मनिन्द्यम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक) + निन्द्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मणि निन्द्यम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (एतत्/स्थाप्यम्)

• करिष्यसि: you will do
• करिष्यसि: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन, परस्मैपद

• यत्: which/that
• यत्: Sambandha (Relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Shashthi-sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अंशम्: a share/portion
• अंशम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• प्रभोक्ता: the chief enjoyer/consumer
• प्रभोक्ता: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: प्र + भुज् (धातु) + तृ (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त-कर्तृवाचक (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nom./1st), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (वयम्)

• प्रभुञ्जकाः: enjoyers/consumers
• प्रभुञ्जकाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: प्र + भुज् (धातु) + ण्वुल्/अक (कृत्-प्रत्यय; agent)
• Form: कृदन्त-कर्तृवाचक, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Father

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic moment: an elder/ascetic admonishes a householder, warning him not to keep a corrupt thought in his heart; the listener stands with lowered gaze, hands folded, the ‘heart’ motif subtly shown (lotus/inner flame).

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Do not rationalize wrongdoing by imagining shared enjoyment; blameworthy karma remains blameworthy and must not be chosen.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it functions as moral instruction within the Tīrthamāhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an ethical prohibition against undertaking condemned actions.