Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

परितुष्टोऽस्मि देवेश भक्त्या चानन्ययाऽनया । तस्मात्प्रार्थय दास्यामि यं कामं हृदिसंस्थितम्

Transliteration

parituṣṭo'smi deveśa bhaktyā cānanyayā'nayā | tasmātprārthaya dāsyāmi yaṃ kāmaṃ hṛdisaṃsthitam

Translation

„O Herr der Götter, Ich bin völlig zufrieden mit dieser deiner ungeteilten Hingabe. Darum bitte—welcher Wunsch auch immer in deinem Herzen ruht, Ich werde ihn gewähren.“

Word by Word

• परितुष्टः: fully pleased; satisfied
• परितुष्टः: Karta (Subject complement/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि-तुष् (धातु) → परितुष्ट (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचनम् (masc. nom. sg.)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (present); उत्तमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (1st sg. present)

• देवेश: O lord of gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (देवानाम् ईशः); पुंलिङ्ग; सम्बोधन-एकवचनम् (vocative singular)

• भक्त्या: by devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया; एकवचनम् (fem. instrumental singular)

• च: and
• च: None (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अनन्यया: exclusive; undivided
• अनन्यया: Karana (Instrument qualifier/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया; एकवचनम् (fem. instrumental singular; agreeing with भक्त्या)

• अनया: by this
• अनया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; तृतीया; एकवचनम् (fem. instrumental singular)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Adhikarana (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति अव्ययीभूत-तद्धित/प्रयोगः; हेत्वर्थक-क्रियाविशेषणम् (ablatival adverb: therefore/from that)

• प्रार्थय: ask; request
• प्रार्थय: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: प्र-अर्थ् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (imperative); मध्यमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (2nd sg. imperative)

• दास्यामि: I will give
• दास्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (simple future); उत्तमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (1st sg. future)

• यम्: which
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचनम् (masc. acc. sg.)

• कामम्: desire; wish
• कामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचनम् (masc. acc. sg.)

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचनम् (neut. locative singular)

• संस्थितम्: situated; lodged
• संस्थितम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचनम् (neut. acc. sg.; agreeing with कामम् as ‘that which is lodged’)

Speaker

Śiva (Tripurāntaka)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Gopati/Śakra (Indra)

Visual Art Cues

Scene: Tripurāntaka speaks compassionately, offering a boon; his hand raised in varada-mudrā, face softened by satisfaction; devotee attentive, humbled.

Characters & Entities

• Śiva
• Tripurāntaka
• Bhakti
• Vara (boon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Undivided devotion (ananyā-bhakti) is portrayed as the direct cause of divine satisfaction and boon-granting grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The boon is granted within the Nāgarakhaṇḍa 122 tīrtha setting where Tripurāntaka appears; the place’s sanctity is affirmed by the immediacy of Śiva’s grace.

What ritualistic prescription is mentioned?

A devotional prescription in principle: cultivate exclusive devotion; the practical rites are described in the surrounding verses (pūjā, offerings).