Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

ब्राह्मणा ऊचुः । यथा समुत्थितं यंत्रं यंत्रेण प्रतिहन्यते । यथा बाणप्रहाराणां कवचं वारणं भवेत । तथा ग्रहविकाराणां शांतिर्भवति वारणम्

Transliteration

brāhmaṇā ūcuḥ | yathā samutthitaṃ yaṃtraṃ yaṃtreṇa pratihanyate | yathā bāṇaprahārāṇāṃ kavacaṃ vāraṇaṃ bhaveta | tathā grahavikārāṇāṃ śāṃtirbhavati vāraṇam

Translation

Die Brāhmaṇas sprachen: „Wie ein in Gang gesetztes Gerät durch ein anderes Mittel aufgehalten wird, und wie ein Harnisch die Schläge der Pfeile abwehrt, so werden śānti‑Riten zu einem schützenden Abwehrmittel gegen die Störungen, die von den Planeten verursacht werden.“

Word by Word

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• यथा: just as
• यथा: Sambandha (Comparative/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as, just as)

• समुत्थितम्: arisen, set in motion
• समुत्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘arisen/raised’ (qualifies yantra)

• यन्त्रम्: a device/contrivance
• यन्त्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यन्त्रेण: by a device
• यन्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• प्रतिहन्यते: is countered/struck back
• प्रतिहन्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + हन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive), आत्मनेपद

• यथा: just as
• यथा: Sambandha (Comparative/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान (as)

• बाणप्रहाराणाम्: of arrow-strikes
• बाणप्रहाराणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बाण + प्रहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बाणानां प्रहाराः)

• कवचम्: armor
• कवचम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कवच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वारणम्: a warding, protection
• वारणम्: Karta (Predicate-noun/कर्ता-सम्बन्धी)
• Type: Noun
• Root: वारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भाववाचक (act of warding)

• भवेत्: would be / should be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तथा: so, likewise
• तथा: Sambandha (Correlative/तदनुरूप)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनुरूप (so, in the same way)

• ग्रहविकाराणाम्: of planetary afflictions
• ग्रहविकाराणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ग्रह + विकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ग्रहाणां विकाराः)

• शान्तिः: pacification, appeasement
• शान्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवति: becomes/is
• भवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• वारणम्: a warding/protection
• वारणम्: Karta (Predicate-noun/कर्ता-सम्बन्धी)
• Type: Noun
• Root: वारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate noun)

Speaker

Brāhmaṇas (ritual experts/daivajñas)

Skanda Dialogue

Listener: The king

Visual Art Cues

Scene: A teaching tableau: brāhmaṇas explain with two vivid metaphors—one sage holds a small yantra device; another displays a kavaca (armor) while pointing to graha symbols, illustrating how śānti wards off planetary disturbance.

Characters & Entities

• graha (planets)
• śānti (pacification)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adversity can be met with dharmic countermeasures; śānti rites are presented as lawful spiritual protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it provides doctrinal rationale within a tīrtha-centered chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śānti/śāntika karma (pacificatory rites) is recommended as the remedy for graha-vikāras (planetary disturbances).