Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

ब्राह्मणा ऊचुः । एवं तद्धरणीपृष्ठे तीर्थं जातं नृपोत्तम । प्रभावाद्देवदेवस्य चंद्रांकस्य शुभावहम्

Transliteration

brāhmaṇā ūcuḥ | evaṃ taddharaṇīpṛṣṭhe tīrthaṃ jātaṃ nṛpottama | prabhāvāddevadevasya caṃdrāṃkasya śubhāvaham

Translation

Die Brāhmaṇas sprachen: „So ist, o bester der Könige, auf der Oberfläche der Erde ein Tīrtha entstanden—heilvoll und segenspendend—durch die göttliche Macht des Gottes der Götter, Candrāṅka.“

Word by Word

• ब्राह्मणाः: the Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• एवम्: thus; in this way
• एवम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: thus)

• तत्-धरणी-पृष्ठे: on that earth’s surface
• तत्-धरणी-पृष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + धरणी (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समासः: धरण्याः पृष्ठम्; तद्-सम्बन्धः; अधिकरणे (locative)

• तीर्थम्: a sacred ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• जातम्: arisen; come into being
• जातम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (‘तीर्थम्’)

• नृप-उत्तम: O best of kings
• नृप-उत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयः: उत्तमो नृपः

• प्रभावात्: from the power; due to the influence
• प्रभावात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• देव-देवस्य: of the God of gods
• देव-देवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुष-समासः: देवानां देवः

• चन्द्र-अङ्कस्य: of Candrāṅka (the moon-marked one)
• चन्द्र-अङ्कस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुष-समासः: चन्द्रस्य अङ्कः (epithet/name)

• शुभ-आवहम्: bringing auspiciousness
• शुभ-आवहम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक) + आवह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (‘तीर्थम्’); तत्पुरुष-समासः: शुभम् आवहति इति

Speaker

Brāhmaṇas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candrāṅka-tīrtha

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A circle of brāhmaṇas formally addresses a king, pointing toward a newly sanctified spot on the earth—perhaps a spring/ford—while invoking Candrāṅka’s divine power.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Candrāṅka (Devadeva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not merely a place but a manifestation of divine power; approaching it with reverence brings auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A tīrtha associated with Devadeva Candrāṅka is praised; the chapter context later points to the bathing tradition connected with Śaṅkha-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

This verse highlights the tīrtha’s origin and auspiciousness; the specific bathing instruction appears in the following verses.