Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

प्रणाम करणार्थाय ह्यागतेष्वमरेषु च । गतेषु तेषु विप्रेंद्रा सर्वेषु त्रिदिवालयम् । अर्धासनगता देवी वाक्यमेतदुवाच ह

praṇāma karaṇārthāya hyāgateṣvamareṣu ca | gateṣu teṣu vipreṃdrā sarveṣu tridivālayam | ardhāsanagatā devī vākyametaduvāca ha

„Und als die Unsterblichen gekommen waren, um die Ehrerbietung entgegenzunehmen, und nachdem sie alle in ihre himmlischen Wohnstätten gegangen waren — o Bester der Brāhmaṇas — sprach die Devī, halb auf dem Sitz verweilend, diese Worte.“

प्रणामsalutation
प्रणाम:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रणाम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
करणार्थायfor the purpose of doing (salutation)
करणार्थाय:
Sampradāna/Purpose (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootकरण + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; समासः—करण-अर्थ (तत्पुरुष: ‘करणस्य अर्थः’/‘to do’)
हिindeed
हि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
आगतेषुwhen (they) had come / among those arrived
आगतेषु:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootआगत (कृदन्त; आ-√गम् (धातु) + क्त)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
अमरेषुamong the gods
अमरेषु:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअमर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
गतेषुwhen (they) had gone
गतेषु:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त; √गम् (धातु) + क्त)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त
तेषुwhen they (those)
तेषु:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; सर्वनाम
विप्रेंद्राःO best of brāhmaṇas
विप्रेंद्राः:
Sambodhana/Address (सम्बोधनार्थ)
TypeNoun
Rootविप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—विप्र-इन्द्र (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘विप्राणाम् इन्द्राः’)
सर्वेषुwhen all
सर्वेषु:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; विशेषण
त्रिदिवालयम्to the abode of heaven
त्रिदिवालयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रिदिव + आलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—त्रिदिव-आलय (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘त्रिदिवस्य आलयम्’)
अर्धासनगताhaving moved to/being on half the seat
अर्धासनगता:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्ध + आसन + गता (कृदन्त; √गम् (धातु) + क्त/क्तवतु-भाव)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—अर्ध-आसन (कर्मधारय/तत्पुरुष: ‘अर्धम् आसनम्’) + गता (‘प्राप्ता/स्थिताऽ’)
देवीthe Goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम-रूप, विशेषण (of वाक्यम्)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
indeed/then
:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात (particle), कथन-प्रसिद्ध्यर्थ (narrative particle)

Sūta

Listener: viprendra-s / dvija-s

Scene: A divine court disperses: devas rise and depart toward the sky; the hall quiets. Devī remains, seated ‘half on the seat’ (ardhāsana), poised to speak to Śiva.

D
Devī (Pārvatī)
A
Amaras (Devas)
T
Tridiva (Heaven)

FAQs

Reverence (praṇāma) and proper spiritual setting precede sacred instruction; tīrtha knowledge is delivered in a sanctified, disciplined context.

No specific tīrtha; the verse sets the scene for Devī’s questions about tīrthas.

Praṇāma (obeisance) is referenced as devotional conduct, not as a formal pilgrimage rite.