Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12
Devanagari script
प्रोवाच लक्ष्मणं पश्चाद्विनयावनतं स्थितम् । वाष्पक्लिन्नमुखो रामो गद्गदं निःश्वसन्मुहुः
Transliteration
provāca lakṣmaṇaṃ paścādvinayāvanataṃ sthitam | vāṣpaklinnamukho rāmo gadgadaṃ niḥśvasanmuhuḥ
Translation
Daraufhin sprach Rāma zu Lakṣmaṇa, der in Demut gebeugt dastand. Rāmas Antlitz war von Tränen benetzt, seine Stimme stockte, und immer wieder seufzte er tief.
Word by Word
प्रोवाचspoke
प्रोवाच:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थः: he said/spoke
लक्ष्मणम्to Lakṣmaṇa
लक्ष्मणम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय (काल/क्रमवाचक क्रियाविशेषण) = afterwards
विनयावनतम्bowed in humility
विनयावनतम्:
Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootविनय-अवनत (प्रातिपदिक); घटकौ: विनय + अवनत
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifies लक्ष्मणम्); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त: √नम् (धातु) ‘to bow’ → अवनत; तत्पुरुष: विनयेन अवनतः (bowed with humility)
स्थितम्standing
स्थितम्:
Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त, past passive participle) √स्था; पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies लक्ष्मणम्)
वाष्पक्लिन्नमुखःwhose face was wet with tears
वाष्पक्लिन्नमुखः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवाष्प-क्लिन्न-मुख (प्रातिपदिक); घटकौ: वाष्प + क्लिन्न + मुख
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः: यस्य मुखं वाष्पेण क्लिन्नम् (whose face is wet with tears); विशेषणम् (qualifies रामः)
रामःRāma
रामः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
गद्गदम्chokingly
गद्गदम्:
Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootगद्गद (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative); अर्थः: गद्गदम् = in a choked voice
निःश्वसन्sighing
निःश्वसन्:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिः + श्वस् (धातु)
Formकृदन्त (शतृ-प्रत्ययान्त, present active participle) √श्वस्; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies रामः); अर्थः: breathing/sighing
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय (पुनरावृत्तिवाचक) = repeatedly, again and again
Speaker
Narrator (Purāṇic narration)
Visual Art Cues
Scene: Rāma stands with tear-wet face, speaking softly; Lakṣmaṇa stands with folded hands, head bowed; attendants keep distance; the air heavy with impending separation.
Characters & Entities
R
RāmaL
LakṣmaṇaFAQs
Even the righteous feel grief when dharma demands painful choices; compassion and duty coexist.
No specific site is named in this verse.
None.