Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

भिक्षाटनार्थं सुश्रोणि संकल्परहितः सदा । तया सत्या विना किंचित्स्त्रीमात्रं मम भामिनि । न रोचते विशालाक्षि सत्यं प्रतिवदामि ते

Transliteration

bhikṣāṭanārthaṃ suśroṇi saṃkalparahitaḥ sadā | tayā satyā vinā kiṃcitstrīmātraṃ mama bhāmini | na rocate viśālākṣi satyaṃ prativadāmi te

Translation

„Um des Almosengangs willen, o Schönhüftige, bleibe ich stets frei von weltlicher Absicht. Ohne jene Satī, o Leidenschaftliche, gefällt mir keine Frau, nur weil sie Frau ist. O Weitblickende, ich sage dir die Wahrheit.“

Word by Word

• भिक्षाटनार्थम्: for the purpose of alms-begging
• भिक्षाटनार्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भिक्षाटन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (भिक्षाटनस्य अर्थः)

• सुश्रोणि: O fair-hipped one
• सुश्रोणि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुश्रोणि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• संकल्परहितः: free from intention/desire
• संकल्परहितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संकल्प (प्रातिपदिक) + रहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (संकल्पेन रहितः)

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• तया: by/with her
• तया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• सत्या: truthful
• सत्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तया इति)

• विना: without
• विना: Apadana (Ablative sense/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: उपपद-अव्यय (preposition-like indeclinable)

• किंचित्: any; even a little
• किंचित्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: किंचित् (सर्वनाम/अव्यय-प्रयोग)
• Form: परिमाणवाचक-अव्यय (indefinite/quantifier)

• स्त्रीमात्रम्: mere womanhood; just a woman
• स्त्रीमात्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (स्त्री एव मात्रम्)

• मम: of me; my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• भामिनि: O lovely/angry-eyed lady
• भामिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• रोचते: pleases; is agreeable
• रोचते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• विशालाक्षि: O wide-eyed one
• विशालाक्षि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विशाल (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि-समासः (विशालानि अक्षी यस्याः सा)

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of respect/content)

• प्रतिवदामि: I declare/affirm
• प्रतिवदामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + वद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

Speaker

Śiva (Śambhu/Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedārakhaṇḍa setting)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva as Bhikṣāṭana—matted locks, ash-smeared body, serene gaze—speaks truthfully to a beautiful woman, declaring intentionless wandering and exclusive remembrance of Satī; Himalayan backdrop hints at Kedāra routes.

Characters & Entities

• Satī (Dākṣāyaṇī)
• Śiva
• Bhikṣāṭana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True renunciation is freedom from intention and craving; Śiva models inner purity and unwavering fidelity beyond mere appearance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra’s holy region (Kedārakhaṇḍa), where such teachings are embedded in the site’s māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual; the verse emphasizes the ascetic ethic behind bhikṣāṭana and the discipline of desirelessness.