Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 71

यथा भ्रमरिकादृष्टा भ्रम्यते च मही यम । तथात्मा भेदबुद्ध्या च प्रतिभाति ह्यनेकधा

yathā bhramarikādṛṣṭā bhramyate ca mahī yama | tathātmā bhedabuddhyā ca pratibhāti hyanekadhā

Wie die Erde zu wirbeln scheint, wenn der Blick verwirrt ist (etwa durch Schwindel), so erscheint das Selbst (Ātman) aufgrund des unterscheidenden Intellekts als vielfach.

यथाjust as
यथा:
Upamana (Comparison marker/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative adverb)
भ्रमरिकादृष्टाseen as a whirling circle (by a firebrand)
भ्रमरिकादृष्टा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootभ्रमरिका (प्रातिपदिक) + दृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (भ्रमरिकया दृष्टा = seen by/through a whirling firebrand)
भ्रम्यतेis whirled/seems to whirl
भ्रम्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
महीthe earth
मही:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इयम्this
इयम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तथाso/in the same way
तथा:
Upamana (Correlation/उपमान-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतुल्यतावाचक-अव्यय (correlative adverb)
आत्माthe Self
आत्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भेदबुद्ध्याby the notion of difference
भेदबुद्ध्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभेद (प्रातिपदिक) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (भेदस्य बुद्धिः)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
प्रतिभातिappears
प्रतिभाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग ‘प्रति-’
हिindeed
हि:
Sambandha-bodhaka (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
अनेकधाin many ways
अनेकधा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनेकधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)

Śaṃkara (Śiva)

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Scene: A pilgrim/sage momentarily dizzy, the landscape drawn with subtle swirl; beside it, Śiva indicates the stable Self as the unmoving center; contrast between spinning perception and still awareness.

Ā
Ātman
B
Bheda-buddhi
Y
Yama (as vocative in received text)

FAQs

Perceived multiplicity is like a perceptual error; the Self seems many due to mistaken cognition.

The verse belongs to Kedārakhaṇḍa’s teaching section; it does not directly praise a specific pilgrimage spot.

None explicitly; it supports contemplative correction of perception (right knowledge).